رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٠

سبحهء دهم در بيان جبر و اختيار

شأنى » گفتن بايزيد ، و تنطّق حلّاج به « أنا الحقّ » دعوى رفع انيّت از خود و اثنينيّت از وجود بود ، تا انيّت و وحدانيّت حضرت الهيّت را اثبات كند ، نه دعوى الوهيّت .

هر آن كو خالى از خود چون خلا شد * أنا الحقّ اندرو صوت و صدا شد

چو كردى خويشتن را پنبه‌كارى * تو هم حلّاج‌وار اين دم برآرى

و « وحدت » كه به معنى يگانگى است برتر از اتّحاد است ، و از شايبهء كثرت به كلّى معرّا ، و اينجا حركت و سكون و ذكر و فكر و سلوك و طلب و طالب و مطلوب و نقص و كمال همه منعدم شوند . « إذا بلغ الكلام إلى اللّه فأمسكوا » .

خامشى باشد نشان اهل حال * گر بجنبانند لب گردند لال

و فنا كه به معنى نيستى است و خانهء هستى حقيقى ، و مقصود از كريمهء « كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ » ( قصص 88 ) إلّا وجه لا و إلّا . و سلب و ايجاب را بدان راه نبود ، و معاد به فنا باشد ، چنان‌كه مبدأ از عدم بود ، « كَما بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ » ( اعراف 29 ) و غايت سلوك سالكان و نهايت سير سايران فناء فى اللّه است .

خود بسوز و آنچه مىخواهى بساز * خود بباز و هرچه مىخواهى ببر

تا آدمى از سر علاقهء كونين برنخيزد و از رؤيت نقوش نشأتين ساده نگردد تعقّل و تخيّل اين حال از وى محال بود . و به مجموع اين مذكورات خواجه نصير الدين محمّد طوسى ، قدّس اللّه سرّه ، در رسالهء اوصاف « الاشرف » اش تصريح است . بيت :

در كلاه فقر مىبايد سه ترك * ترك دنيا ، ترك عقبا ، ترك ترك

سبحهء دهم در بيان جبر و اختيار

سبحهء دهم در بيان جبر و اختيار

عزيز من ، نه چون يهود « يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ » ( مائده ، 64 ) بگو ، و نه همانند ( 23 ) ايشان « غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا » ، بشنو ، خطا مكن . و صواب اين است كه : « بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ » . خطاب شيطان : « بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ » ( ص ، 78 ) بود ، عتاب رحمان : « وَ إِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلى يَوْمِ الدِّينِ » ( ص ، 78 ) شد .

آدم عليه السلام : « رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا » گفت ، « فَتَلَقَّى آدَمُ مِنْ رَبِّهِ كَلِماتٍ فَتابَ عَلَيْهِ » ( بقره 33 ) شنيد . يونس عليه السلام : « سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ » ( انبياء 87 )