رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٩

مهلك سوم بخل و امساك است

دريا فرورود و تر نشود و آدمى كه غنى و دارا باشد طاغى و ياغى درگاه حق شود ، چنان كه حق‌تعالى از آن خبر داد و گفت كه : « إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى » ، ( علق ، 7 ) ، و امير المؤمنين على عليه السّلام مىفرمايد كه خلق را دو چيز هلاك كند : پيروى هوا و خواهش دنيا .

و ابراهيم أدهم گويد كه : هرك را ستايش و ثنا خوش آيد او در دعوى دين و اسلام صادق نبود .

بدان كه مال و جاه به منزلهء مار است و به مثابهء معراج كه مار را چنان كه زهر است مهره هم هست و يا معراج چنان كه به پايين توان آمد به بالا نيز توان رفت ، تا مال‌دار در چه كار باشد .

اگر خواهى كه گردى باز پرواز * جهان جيفه پيش كركس انداز

به دو نان ده مر اين دنياى غدّار * كه جز سگ را نشايد داد مردار

مهلك سوم بخل و امساك است

مهلك سوم بخل و امساك است

قال اللّه تعالى : « وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ » ، ( حشر ، 9 ) ، يعنى آن كسان كه از رذيلت صفت بخل و امساك نفس سلامتند ايشانند كه رستگارانند .

و در خبر است كه سه چيز است كه هلاك‌كنندهء آدمى است : اوّل بخل و امساك ورزيدن . دوم آرزوى نفس برآوردن . سوم عجب و خودپسندى .

و مروى است كه رسول ، صلّى اللّه عليه و آله ، فرمود كه : « شما مىگوييد كه بخيل معذورتر از ظالم باشد . كدام ظلم است كه به نزد حق‌تعالى به بخل رسد ، و حق سبحانه به عزّت و عظمت خود سوگند ياد كرده است كه هيچ بخيل را به بهشت نگذارد » .

و منقول است كه : « يحيى بن زكريا ، عليه السّلام ، ابليس را ديد ، گفت : كيست كه وى را از همه دوست‌تر دارى و كيست كه وى را از همه دشمن‌تر دارى ؟ جواب داد كه پارسايى بخيل را دوست‌تر دارم ، زيرا كه در دنيا جان همىكند و طاعت همىكند و به علّت بخل در آخرت از آن بهره‌اى نيابد . و فاسق سخى را دشمن‌تر دارم كه در دنيا عيش همىكند و ترسم كه در عقبى به بركت سخاوت رستگار شود » . و مروى است كه : « طعام بخيل درد و رنج است و طعام سخى دارو و دواء است » .