رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ١٦٢

منجى هفتم ذكر و فكر است

قدرت و حسن جود وى راه بردن . و مقرّر است كه فكر از ذكر به حركت آيد . شعر :

ذكر آرد فكر را در اهتزاز * ذكر را افسون اين افسرده ساز

و مؤيّد اينست آيهء كريمهء : « الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ ، وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ . رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا » ، ( آل عمران ، 19 ) ، و فاضل‌ترين عبارات و الفاظ براى ذكر ، كلمهء طيّبهء « لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » است .

و در خبر است كه « لا إله إلّا اللّه مفتاح الجنّة » ، كلمه‌اى كه هركه آن را در عمر خود يك‌بار بگويد كفرش به اسلام و نجاستش به طهارت مبدّل شود . و در وصف آنچه توان گفت . و در كلام ملك علّام وارد است كه : « ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها » ، ( ابراهيم ، 24 ) ، يعنى كلمهء طيّبهء توحيد به مثابهء شجرهء طيّبه است كه بيخ و ريشهء آن در زمين محكم جا كرده باشد و شاخهاى آن سر به آسمان كشيده ، و به اذن پروردگار خود دايم پربار باشد . و بار آن ، تفكّر در آفرينش باغبان اين باغ است . و مروى است كه : « اگر عالم را به يك كفّهء ترازوى عدل نهند روز قيامت ، و لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ را به كفّهء ديگرش ، هنوز لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ سنگين‌تر آيد » . شعر :

بدين مژده گر جان فشانم رواست * كه اين مژده آسايش جان ماست

و تكرار اين كلمهء طيّبه ، اگر از روى رخصت و تلقين اولياء باشد ، خاصيّت‌هاى عظيم از آن ظاهر شود ، و آدمى را به مرتبهء معرفت رساند . شعر :

مقيّدان تو از ياد غير خاموشند * به خاطرى كه تويى ديگران فراموشند

و در خبر است كه : تفكّر يك ساعت بهتر از عبادت شصت‌ساله است » . يعنى بيش از آن فائده و منفعت دهد . و مروى است كه : « تفكّر كنيد در نعمت‌هاى خدا و تفكّر مكنيد در ذات خدا » زيرا كه شخص فكر را به جناب وى راه نبود . شعر :

در آلاء فكر كردن شرط راهست * ولى در ذات حق محض گناه است

و مروى است كه : « از عيسى ، عليه السّلام ، پرسيدند كه در روى زمين مثل تويى هست ؟ فرمود كه آرى ، آن‌كس كه سخن او ذكر بود ، و خاموشى او فكر ، و نظرش عبرت ، او مثل من است » . نظم ، للمولوى :