رسائل فارسى ادهم خلخالى ( فارسى ) — الصفحة ٧٠

[ نام‌هاى ] سورهء فاتحة الكتاب

نيمه بنده راست ، و بندهء مراست آنچه بخواست .

[ 10 ] الحمد ، آنگه گفت : چون بنده گويد : الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ، خداى تعالى گويد :

بندهء من حمد من گفت . و چون گويد الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، خداى تعالى گويد بندهء من بر من ثنا گفت . و چون گفت : مالك يوم الدّين ، خداى تعالى گويد : بندهء من مجد من مىگويد . چون گويد : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ، خداى تعالى گويد : اين ميان من و بندهء من است . چون گويد : اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ - تا به آخر سورت - خداى تعالى گويد : اين بندهء مراست خاصّه و او راست آنچه بخواست از من .

اكنون اهل علم خلاف كرده‌اند در آنكه اين سوره مكّى يا مدنى است ؟ بعضى گفته‌اند : اين سوره هم مكّى است و هم مدنى . از عظم شأن او يك بار به مكّه فرود آمد و يك بار به مدينه ، امّا اخبار بيشتر بر آن است كه : سوره مكّى است . علاء بن المسيّب روايت كند از امير المؤمنين على عليه السلام كه او گفت : اين سوره به مكه فرود آمد از كنزى در زير عرش .

عبد اللّه عبّاس روايت كند كه : چون رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به مكه برخاست به اداى رسالت ، اوّل سخن اين گفت كه : بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ ، تا به آخر خواند . قريش گفتند : خداى دهانت بشكناد

دليلى ديگر بر آنكه اين سوره مكى است ، آن است كه رسول - عليه الصلاة و السلام - بالاى ده سال به مكّه مقام كرد پس از بعثت و نماز كرد ، و درست شده است كه نماز تمام نباشد مگر به اين سورت ، چنان كه ياد كرده آيد ، پس چون شايد كه چند سال نماز كند و « الحمد » نخواند ، و مىگويد : لا صلاة إلّا بفاتحة الكتاب .

امّا ثواب خوانندهء اين سوره : حذيفة بن اليمان روايت كند از رسول - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - كه گفت : خداى تعالى عذاب حتم كند بر اهل شهرى به گناه ايشان ، كودكى از كودكان ايشان در كتّاب اين سورت بخواند ، خداى تعالى بشنود ، چهل سال عذاب از ايشان بردارد به بركت اين سورت . از مجاهد روايت كردند كه او گفت : ابليس چهار بار بناليد : يك‌بار كه لعنتش كرد ، و يك‌بار كه از بهشتش به در كرد ، و يك بار كه رسول را - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - به رسالت فرستاد ، و يك با كه سورت فاتحه فرود آمد .

و از جمله شرف اين سورت آن است كه نماز درست نباشد إلّا به اين سورت ، و