درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨٦٤
مقالت هفتم از فنّ دوّم از جملهء بنجم كى در علم الهى است در عنايت واجب الوجود بمخلوقات او و رحمت او ايشان را و حكمت او در ايجاد ايشان
و در احد طرفي العظمين زوايدى كرد ، و در ديگر نقرى كى موافق دخول اين زوايد باشند دريشان ، بس اعضا را به جهت مفاصل اين شذ كى بعضى ازو متحرّك باشذ دون بعضى . و به جهت ربط واصلهء ميان عظام :
اين شد كى معا حركتى كنند - جون عظمى واحد . و دماغ « 1 »
را عنصر حسّ و حركت ارادىّ كرد ، و برويانيد از آن اعصابى « 2 »
كى متّصل شوند بأعضا ، و ايشان را اعطاء « 3 »
ضروب حسّ و حركت كنند - و جون اسافل بدن و آنج دور « 4 »
بوذ از دماغ محتاج بوذ بحس - و حركت ارادىّ از اسفل قحف « 5 »
جيزى را از دماغ بيرون آورد - و آن نخاع است ، و تحصين او كرد به جهت شرف او بخرز « 6 »
ظهر ، جنانك تحصين دماغ كرد بقحف « 7 »
- تا دماغ بمنزلت عينى و ينبوعى گشت مر حسّ - و حركت را .
و نخاع بمنزلت نهرى عظيم - كى جارى باشذ از آن . و اعصابى « 8 »
كى نابتاند از نخاع - بمنزلت جداولى باشذ كى از آن نهر فرا مىگيرند .
بس دماغ معدن حواسّ باطنه باشذ ، و ينبوع حواسّ ظاهره ، و حركت ارادىّ . و دل معدن روح و حرارت غريزىّ ، و ساير بدن « 9 »
ازو آن اكتساب مىكنند - بواسطهء شرائين .
و جون دل محتاج بوذ از براى باقى ماندن بر طباع خويش به تنسّم هوائى ابرد ازو - تا اخراج كند آن هوائى كى گرم شذه باشذ در تجا « [ و ] » يف او - گرميى مفرط ، او را آلات تنفّس بيافريد ، جون صدر - و ريه ، و ميان ايشان و ميان دل و صلهء جند و مجارى كرد - كى نفوذ كند در آن آنج استنشاق مىكنند از هوا . و كبد را « ( ا ) » صلى كرد ، و مولدى . مر اخلاط [ ( را ) ] و از [ ( و ) ] عروق بأعضا بيوست ، تا
( 1 ) - دماع - اصل - ط .
( 2 ) - اعضايى - ط .
( 3 ) - اعضاء - ط - مب .
( 4 ) - درو - م - ط - مب .
( 5 ) - القحف - بالكسر العظم الّذي فوق الدماغ - بحر الجواهر .
( 6 ) - خرز - بالنّحريك مهره ، خرز الظّهر فقاره - بحر الجواهر .
( 7 ) - تعجب - ط - مب .
( 8 ) - اعضايى - ط .
( 9 ) - عدت بدن - ط .