درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨٥١
مقالت ششم از فنّ دوّم از جملهء بنجم كى در علم الهى است . در كيفيت فعل واجب الوجود و ترتيب « 2 » ( 2 ) - تركيب - م . ممكنات ازو
اقتضاء جيزى كند « [ كه ] » اشرف باشذ از عقل اوّل . و اگر فرض كنند وجود جيزى كى اشرف باشذ ازو استدعاء جهتى كنذ اشرف از آن « 1 »
جهت كى واجب الوجود بر آنست ، و آن محال است . بس واجب باشذ كى اعتقاد كنند « 2 »
در هر جيزى كى داخل نيست در تحت حركات فلكىّ ، آنج اشرف و اكرم باشذ او را بعد از امكان او ، جه :
هرج « 3 »
خارج است از عالم اتّفاقات او را هيج مانعى نباشذ از آن جيزى كى آن اكمل باشذ ماهيّت او را ، جه مراد از اتّفاقىّ درين موضع آنست كى لاحق ماهيّت شود لا لذاتها - از آنها كى به آن اشخاص ماهيّت مختلف شوند ، و اين ماهيّات معقوله اگر ممكن باشند من حيث هى هى خارجيّاتى كى دون ايشانند منع ايشان نتوانند كرد ، جه علّت ممتنع نشود بامتناع معلول او ، و هرج بر حركات متقدّم بوذ بوجهى از وجوه علّيّت ممتنع نشود بحركات ، و نه نيز بجيزى كى نه علّت او باشذ - و نه معلول او .
و هرج جنين باشذ واجب باشذ كى تقاعد نكند از كمال خويش ، جه اگر تقاعد كند ازو آن از بهر « 4 »
نقصى باشذ در علّيّت او - لا محاله . و واجب است كى : هيولى عالم عنصرىّ لازم باشد از بعضى مجرّدات .
و به جهت آنك عناصر قابل كون و فساداند واجب باشذ كى مادّهء ايشان مشترك باشذ ، بس واجب باشذ كى علّت آن مادّه يكى باشذ .
و به جهت آنك « ( او ) » مستعدّ قبول جميع صورست « 5 »
« [ درو « 6 »
صورتى ] » دون صورتى حاصل نشود ، الّا از براى مرجّحى ، و آن اسباب مرجّحه لا شكّ كى حادث باشند ، بس واجب باشذ - كى علّت او امرى متغيّر « 7 »
باشذ و با تغيّر آن ، متّصل باشذ ، و اين صفت حركت دورىّ است .
( 1 ) - او از - ط - مب .
( 2 ) - كند - م .
( 3 ) - هر چه او - م .
( 4 ) - از جهت - م .
( 5 ) - صورت - م - ط .
( 6 ) - م بى : و .
( 7 ) - متعين - اصل .