درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨٤١
مقالت بنجم از فنّ دوّم از جملهء بنجم كى در علم الهى است در بيان آنك صفات واجب الوجود لذاته موجب كثرتى نيستند نه بحسب تقوّم ذات او و نه بحسب آنج درو متقرّر شود بعد از تقوّم ذات او .
حيثيّاتى « 1 »
كردندى درو ، و ذات متقوّم شدى از جند جيز ، و اين جنين نيست . و متفرّع مىشود از اضافات ، و سلبيّات صفاتى كى هيج سبيلى نيست ما را بحصر آن در عددى ، مثل : خالق ، بارىء ، مصوّر ، قدّوس ، عزيز ، جبّار ، رحمن ، رحيم ، لطيف ، مؤمن ، مهيمن ، إلى غير ذلك ممّا لا يحصي كثرة « 2 »
، - جه تكثّر سلوب و اضافات ، موجب تكثّر اسمائيست « 3 »
بحسب آن .
و جون حقيقت واجب معلوم نبوذ ما را ، لا جرم آن را نزد ما اسمى نبود اصلا ، - جه اسم را از بهر معلوم وضع كنند ، و استعمال كنند ، - تا « 4 »
عالم به آن شىء كى وضع آن اسم كرده باشذ ، او را جون عالم باشذ بآنك وضع كردهاند مر آن معنى را . - اينست حال اسم او ، با آنك هر واحدى از آنها كى مىدانيم آن را از اسمائى كى اطلاق مىكنند بر واجب ، مفهوم او مقول است بر كثيرين : يا بر سبيل جمع ، يا بر سبيل بدل ، و هر جيز كى جنين باشذ تمام آن ذات معيّنه نباشذ ، جه قدر مشترك « [ ميان ] » او - و ميان غير او ، تمام هويّت او نباشذ ، و الّا او غير خود باشذ ، و حينئذ هر جيز كى اين اسما دلالت بر آن مىكنند آن او نباشذ ، بس او را من حيث هو هو اسمى نيست - نزد ما .
آنگاه اسم هر جيزى : يا دلالت كند برو ، يا بر آنج داخل باشذ درو ، يا بر آن « 5 »
كى خارج باشذ ازو ، يا بر آنج مركّب شود ازينها « 6 »
.
و اول و ثانى محالاند در حقّ واجب الوجود ، جنانك شناختى ، و همجنين دالّ بر جيزى كى متركّب باشذ از هر دو .
و اما ثالث محتمل هفت وجه است ، - جه آن : يا صفتى حقيقىّ باشذ ، يا اضافىّ ، يا سلبىّ ، يا حقيقىّ با اضافىّ ، يا با سلبىّ ، يا
( 1 ) - حيثيات - م .
( 2 ) - كثير - ط .
( 3 ) - اسمانيست - اصل .
( 4 ) - با - ط - نسخ ديگر نقطه ندارد .
( 5 ) - درو بأين - اصل .
( 6 ) - ازينجا - اصل .