درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨٢٢
مقالت دوّم از فنّ دوّم از جملهء بنجم كى در علم الهى است در آنك واجب الوجود يكى است و او را بر هيج كثرتى بوجهى از وجوه حمل نتوان كرد
و بطلان آن بيان كرده شذ .
و اگر اين عالم صادر [ ( باشذ ) ] از واجبين معا آن هم محال باشذ ، جه ما مىيابيم اجزاء عالم را مرتبط بعضى ببعضى ارتباطى شديد ، جنانك او جون شخصى است مركّب از آن اجزا . و تو تحقيق اين ارتباط كنى از آنج دانستهء كى اين عالم مركب است از جواهر - و اعراض ، و از جواهر بعضى متحيّزاند - و بعضى مجرّد ، [ ( و ) ] از متحيّز بعضى بسايطاند - و بعضى مركّبات ، و بسايط بعضى عنصريّاتاند - و بعضى فلكيّات . و مركّبات بعضى حيواناند - و بعضى نبات - و بعضى جماد . و اعراض عالم مفتقرست بجواهر آن بوجهى . و جواهر آن مفتقرست بأعراض آن باعتبارى ديگر . و متحيّزات و مجرّدات آن در افتقار همجنين [ ( است ) ] و همجنين عنصريّات ، و فلكيّات آن . و شكّ نيست در افتقار حيوان بنبات ، و نبات به حيوان ، و افتقار ايشان هر دو بعناصر در تركّب « 1 »
ايشان ، و عنصريّات محتاج است بعضى ازيشان ببعضى در تكوين اين مركّبات .
و انواع حيوانات و اشخاص ايشان بعضى ببعضى محتاجاند همجنين « 2 »
، و همجنين اعضاء شخص واحد از آن ، جنانك مباحث طبّى شاهدست بر آن .
و ما را هيج سبيلى نيست باستقصاء جميع وجوه ارتباط در اجزاء اين عالم .
و ظاهرست كى اجزائى كى ميان ايشان مثل اين ارتباط باشذ و آن « 3 »
بودن ايشان است بر وجهى كى استبقاء بعضى ببعضى [ ( است ) ] و انتفاع بعضى ببعضى - انتفاعى كى بعضى از آن مشاهدست ، و بعضى معقول ، لابدّ باشذ كى مجموع آن شخصى واحد باشذ مركّب از آن اجزا ، جنانك حال « 4 »
است در بدن انسان - كى مركّب است از اجزاء متشابهه و غير متشابهه « 5 »
- كى ذوات افعال « [ و ] » قوى مختلفه - و غير مختلفهاند . و جون اين ثابت شذ -
( 1 ) - در تركيب - ط - مب .
( 2 ) - محتاج و همجنين - ط .
( 3 ) - وار - اصل .
( 4 ) - جان - اصل .
( 5 ) - غير متشابه - م .