درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨١٠
طريق سيم - آنست [ ( كى ) ] :
آنج او علّت مجموع « 1 »
ممكنات است داخل باشذ در مجموع اينك او علّت آنست : يا بانفراد او باشذ - يا با ساير آحاد .
جايز نيست كى بانفراد باشذ ، و الّا علّت نفس خوذ باشذ « ( و ) » از ان علّت خوذ - بتقرير سابق .
[ ( و ) ] جايز نيست كى علّت باشد با باقى اجزا ، جه مفهوم ازين آنست كى علّت مجموع باشذ بيكى از آن دو عنايت « 2 »
مذكوره ، و بدرستى شناختى كى آن محال است . بس باقى اين ماند كى علّت جملهء « 3 »
ممكنات موجوده خارج باشذ از آن جمله ، و « 4 »
خارج از مجموع ممكنات : اگر ممكن باشذ از آن جمله باشذ - نه خارج از آن ، و حينئذ او واجب الوجود باشذ لابدّ .
طريق دوم - آنست كى :
طريق دوم - آنست كى :
« ( اگر ) » هر موجودى ممكن باشذ با آنك لابدّ باشذ هر ممكنى را از علّتى اگر « 5 »
آن علّت هم ممكن باشد مفتقر شود بعلّتى ديگر - ممكنه و هلمّ جرّا ، بس اگر در آن معلولات جيزى باشذ كى : علّت علّت قريبهء او - يا « 6 »
بعيده باشذ - اين دور باشذ ، و اگر در آن نباشد جيزى - كى جنين باشذ ، اين تسلسل باشد ، و هر دو محال است ، از براى آنج گذشت .
طريق سيم - آنست [ ( كى ) ] :
طريق سيم - آنست [ ( كى ) ] :
هر جمله كى هر يك از آن معلول باشذ : خواه آن جمله متناهى باشذ - يا غير متناهى ، آن جمله اقتضاء علّتى كند خارج از آحاد آن ، - موجود « 7 »
با آن ، - جه آن جمله اگر اقتضاء علّتى نكند - اصلا واجب باشذ ، نه معلول . - و اين اگر جه نفس مطلوب ماست - او در مثل اين صورت
( 1 ) - جميع - م .
( 2 ) - بيكى آرامى در عنايت - ط - مب .
( 3 ) - جميع - م .
( 4 ) - جمله كه - ط .
( 5 ) - پس اگر - ط .
( 6 ) - با - ط - مب .
( 7 ) - و موجود - ط .