درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٨٠١
مقالت ششم از فنّ اوّل از جملهء بنجم كى در علم الهى است در بيان آنك واجبست كى عقل حىّ باشذ و مدرك ذات خوذ . و غير خود [ ( و ) ] در جگونگى آن ادراك
باشذ بأو بمعلوليّت ، و خواه منتسب نباشذ ، و آن از براى تمامى اوست ، و استغناء او از علاقهء جسمانىّ ، - جه اين علاقه از براى نقصى است كى در جوهر نفس است . و جون عقل اتمّ است از نفس در ذات خوذ اتمّ باشذ از آن در علمى كى آن ، نفس ذات اوست ، و آن علم اوست بذات او ، [ ( و ) ] در علمى كى مغاير ذات اوست - كى لازم « [ ذات ] » اوست ، و آن علم اوست به غير او ، و همجنين است قول در حيوة ، و از آن جهت مىگويند كى ذات و علم و حيوة با آنك همه يك جيزاند « 1 »
- بسبب اختلاف ميان ايشان بنوعى از اعتبار . و بسيار باشذ كى متحقّق شود ترا در آنج استيناف كرده شوذ كى عقول بأسرها در ذوات خويش مختلف مىشوند بكمال ، و نقص ، و حينئذ روشن شود ترا كى كمالات ذاتى ايشان مختلف نشوند الّا همجنين ، بس واجب باشذ كى همه عالم باشند ، و اگر جه علم بعضى انقص باشذ از علم بعضى « 2 »
.
و جايز نيست كى علم عقل متغيّر شود ، جه اگر متغيّر شود مفتقر باشد در تغيّر آن بحركتى دايم - دورىّ جنانك شناختى ، بس عقل حينئذ از امورى باشذ كى داخل باشند در تحت حركات ، و مستكمل باجرام « 3 »
متحرّكه بس او و الحالة « 4 »
هذه نفس باشذ ، نه عقل و آن خلف است ، بس واجب باشذ كى علم او بجزئيّات بر وجهى كلّىّ باشذ - كى متغيّر « 5 »
نشود و مفتقر نشود در آن بآلتى جسمانىّ .
( 1 ) - است - م - ط - مب .
( 2 ) - انقص باشذ از علم بعضى در اصل مكرر است .
( 3 ) - باحرام - اصل - م .
( 4 ) - او دايما - اصل - او را بحاله - م .
( 5 ) - مفتقر - اصل .