درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٩٤
مقالت بنجم از فنّ اوّل از جملهء بنجم كى در علم الهى است در آنك تشبه بعقل غايت حركات سماوى است
حينئذ جهات حركت در آنج ما در آنيم الّا باختلاف « 1 »
اغراض متحرّك يا متحرّكات .
و امّا آنك متشبّه به نفسى فلكى باشذ بأين بعينه - بطلان آن ظاهر شود ، جه نفسى كى فلك راست اگر متشبّه شود بنفسى ديگر فلكىّ - واجب باشذ كى مشابه او باشذ در منهاجى كى حركت راست ، بس موافق آن بوذى در جهات ايشان - و اقطاب [ ايشان ] [ ( و ) ] اگر قصورى واجب شود موجب آن ضعف متشبّه باشذ - از تشبّه « 2 »
تامّ ، نه مخالفت آن ، و ما نمىيابيم اتّفاق در آن در جميع سماويّات .
و امّا آنك عرضى « 3 »
باشد در جرمى فلكى - يا نفسى فلكى ، آنج دلالت كرد بر بطلان « ( آنك ) » تشبّه بجوهر ايشان باشد ، - آن بعينه دلالت كند بر بطلان اين .
و امّا آنك متشبّه [ به ] واجب الوجود « 4 »
باشذ امتناع آن هم ازين بدانند ، - جه واجب الوجود جنانك متحقّق شود ، واحدست از هر وجهى و مطلب هرگاه كى واحد باشذ طلب « 5 »
لا محاله واحد « 6 »
باشذ .
و باقى نماند از اقسام الّا آنك تشبّه افلاك در حركات ارادىّ - دايم دورىّ ، بعقلى باشذ ، يا بعرضى در آن . و جون بعرض « 7 »
باشذ در آن تشبّه به آن هم در آن جيز باشذ كى دروست از صفتى يا « 8 »
صفاتى ، و على التّقديرين تشبّه ايشان نيست الّا بعقل ، و آن تشبّه تحصيل كمالى واحدست ، يا كمالاتى بسيار - كى استفادت كنند ازو ، و لكن نه به تمام ، و الّا هرگاه كى حاصل شدى ، يا حاصل شدندى حركت منقطع شدى ، بلك حصول آن ممكن نيست - الّا به تحصيل اجزاء آن - بر تعاقب ، و مثل اين طلب ممتنع نيست كى باقى ماند دايما ، بلك آن در آنج ما در آنيم واجب الدّوام [ « است » ]
( 1 ) - در اختلاف - اصل .
( 2 ) - تشبيه - م - ط - مب .
( 3 ) - غرضى - اصل .
( 4 ) - متشبّه بواجب الوجود - ط .
( 5 ) - طلب را - اصل .
( 6 ) - واجب - م .
( 7 ) - بعضى - اصل .
( 8 ) - يا از - م .