درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٨٧
مقالت جهارم از فنّ اوّل از جملهء بنجم كى در علم الهى است در كيفيت آنك عقل مصدر اجسام است
كى ممتنع شود ايجاد جسم به صورت . - بس جسم را بواسطهء جسمى نيابند « 1 »
و نه بنفسى نيز - از آن روى كى او نفس است ، - جه نفس ازين حيثيّت فعل نكند الّا بواسطهء جسم ، جنانك گذشت ، بس جسم « 2 »
بعقل يابند ، يا عقل مطلق ، يا عقل ببعضى اعتبارات .
و از وجوهى كى دالّ است بر آنك جسم افادت وجود [ ( جسمى ) ] ديگر نكند آنست : كى اگر جنين بوذى هيولى جسمى كى او علّت است متقدّم باشذ بر جسميّت او ، و « 3 »
هيولى معلول مشارك « [ است ] » در نوع مر هيولى علّت را ، و وقوع هيولويّت « 4 »
بريشان هر دو ( بوذ ، و ) بتواطوء است - نه تشكيك ، و غير آن ، و لازم آيذ كى هيولى معلول متقدّم باشد بر جسميّت علّت ، - بس معلول بر علّت مقدّم شود « 5 »
، و اين محال است .
و اگر فلكى از افلاك - يا عنصر [ ( ى ) ] ايجاد فلكى ديگر كند - يا عنصرى : يا حاوى ايجاد محوىّ كند ، يا محوىّ ايجاد حاوى ، و هر دو قسم باطل است .
امّا اوّل : به جهت آنك از جسم فعلى صادر نشود الّا جون شخصى معيّن گردذ ، - جه طبيعت نوعى تا « 6 »
جنين نباشذ در خارج موجود نباشذ بس علّت وجود غير نباشذ ، و حال معلول « 7 »
با وجود علّت امكان است ، جه معلول را وجودى و وجوبى « 8 »
نباشذ الّا بعد از وجود علّت - و وجوب او ، نه با « [ ا ] » يشان ، و وجود محوىّ و عدم خلأ در حاوى هر دو معاند ، نه معيّت مصاحبت اتّفاقى ، بل معيّتى مانع از انفكاك احدى ازيشان از آن ديگر ، جه ايشان متخالف « 9 »
نيستند در وجوب ، و امكان ، بر وجهى كى انفكاك ايشان ممكن باشذ ، و تصوّر يكى نمىتوان كرد الّا با تصوّر ديگر [ ( و ) ] تشخّص حاوى علّت ، و همجنين وجود او ، و وجوب « 10 »
( 1 ) - نباشذ - اصل .
( 2 ) - بجسم - م .
( 3 ) - ازو - اصل :
( 4 ) - هيولت - اصل - لويت - ط - مب .
( 5 ) - نشود - م .
( 6 ) - ما - اصل - با - م .
( 7 ) - معلوم - اصل .
( 8 ) - وجودى - ط - مب
( 9 ) - متحالف - اصل - ط .
( 10 ) - اصل - م - ط : و ندارد - ط : وجود .