درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٨٣

مقالت سيّم از فنّ اوّل از جملهء بنجم كى در علم الهى است در بيان استناد ما لا يتناهى از حركات و حوادث بعقل « 7 » ( 7 ) - بفعل - ط - مب .

و لازم آمدى از وجوب حدوث علّت هر حادثى عنصرىّ ، تسلسل علل و معلولات حادثه كى موجود باشند معا ، و ايشان را نهايت نباشذ .

و لازم آمدى از عدم هر جيز كى بوذى عدم علّت او ، و ( « عدم » ) علّت علّت او - همجنين تا منتهى « 1 »

شدى امر بواجب الوجود لذاته [ ( و ) ] معدوم شدى آنج عدم او ممتنع است . و اين لوازم همه باطل است ، و وجه لزوم آنها شناختهء از اصولى كى تقرير آن از بيش رفت .

و بواسطهء وجود حركت مستمرّ « 2 »

هيج ازين ممتنعات لازم نيايذ ، بس اگر نه وجود عقلى بوذى ، يا بيشتر - كى موجب اين « 3 »

حركت بوذى اين حركت را نيافتندى .

و نمىشايذ كى عقل مباشر اين حركت باشذ ، و الّا او را تعلّقى بجسم باشذ - از طريق تصرّف در آن ، بس « 4 »

عقل نبوده باشذ ، - بل معنى استناد اين حركت بعقل آنست : كى او لا يزال دايم الفيض است بر « 5 »

نفسى كى محرّك است اين حركت را ، و ممدّ اوست بقوّت غير متناهى خويش - و نفس قبول مىكند آن فيض را ، و تأثير مىكند تأثيرى غير متناهى - بر سبيل وساطت ، نه بر سبيل مبدئيّت كى امتناع آن بيان كرده شذ ، - جه آنج متعلّق است بجسم ازو نامتناهى صادر نشود - اگر منفرد باشذ ، لكن اين جايز باشد اگر لا يزال مستمدّ باشد از مبدئى عقلىّ ، و ممتنع نيست بر اجسام انفعال غير متناهى ، بلك ممتنع بريشان فعل غير متناهى است - بر وجه استبداد - بىآنك استمداد امرى از غير [ ( ى ) ] كند .

( 1 ) - متناهى - اصل .

( 2 ) - مستقيمه - م .

( 3 ) - از - اصل .

( 4 ) - سير - اصل .

( 5 ) - كى بر - اصل .