درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٥٢

مقالت هفتم از فنّ دوّم از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در اثبات نفوس سماوى و كيفيت تصوّرات ايشان و تحركات « 1 » ( 1 ) - و تحريكات - م - ط . ايشان

و امّا بطلان آنك طبيعى « 1 »

باشد به جهت آنك در مباحث حركت دانستى - كى حركت وضعى جون از « 2 »

قسر نباشد ممتنع باشد كى از طبع باشد ، بل كى متعيّن شوذ كى [ از ] ارادت باشد . پس واجب شد كى حركت فلكىّ ارادىّ باشد . پس او را محرّكى مريد باشد ، و هر محرّكى مريد بر تحريك او شوقى سابق باشد ، و هر شوقى تصوّرى بر آن سابق باشد ، - پس اين حركت تصوّرى بر آن سابق باشد ، و سماوّيات را حيوتى - و ادراكى باشد . « 3 »

و محرّكات ايشان : يا عقول باشد ، يا نفوس ، - لكن عقول تحريك جسم به مباشرت نمىكنند ، - جه آن منافى آن است كى ايشان عقل باشند ، جه ما بعقل ذاتى مىخواهيم مجرّد از مادّه و علائق آن - و تدبيرات آن « 4 »

پس آن محرّكات نفوس باشند .

و تصوّرات ايشان واجب است كى جزئىّ باشد - و كلّىّ با هم . جه اگر ايشان را [ از ] تصوّرات جز تصوّر كلّىّ فقطّ نبوذى - تحريك ايشان جسم سماوىّ را ممتنع بوذى ، جه تصوّر كلّىّ ازو حركت جزئىّ صادر نشود ، و الّا مفتقر شوذ حركت جزئىّ بسببى مخصّص - كى مقترن شود بتصوّر كلّىّ : پس او وحده موجب آن حركت معيّنه نبوذى « 5 »

. نمىبينى كى ما جون حكم كنيم كى بلد فلانى « 6 »

بايذ كى قصد آن كنند - كافى نباشد در آن مجرّد حكم ما بآنك قصد بلدى مطلق بايد كرد « 7 »

، بل لابدّ باشد او را از شعور ببلد مخصوص . و حركات فلكىّ جزئىّ است ، پس بايذ كى از تصوّرى متجدّد ( جزئىّ ) صادر شوذ - تا « 8 »

متصوّر از قوّت بفعل آيذ در « 9 »

امرى كى غير حركت است ، جه حركت را لذاتها طلب نكنند ، بل

( 1 ) - طبيعتى - اصل .

( 2 ) - او - اصل .

( 3 ) - ط بى : از .

( 4 ) - ط بى : آن اصل . : تدبرات آن .

( 5 ) - نبوده باشد - م - ط .

( 6 ) - نأنى - اصل

( 7 ) - كردن - ط .

( 8 ) - يا - م .

( 9 ) - و در - م .