درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٦
مقالت بنجم از فنّ دوّم از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در منامات و وحى و الهام و معجزات و كرامات و آثار غريب كى از نفس صادر شود و درجات عارفان و مقامات و كيفيت رياضت ايشان
پس جون متخيّله محاكات كند آن معانى كلّى را كى نفس ادراك كرده است - بصور ( ى ) جزئى آنگاه منطبع شود آن صور در خيال ، و منتقل شود بحسّ مشترك ، و مشاهد گردذ . پس اگر مشاهد شديد المناسبه « 1 »
باشد آن جيز را كى نفس ادراك آن كرده بوذ - از معنى كلّى - تا تفاوت نباشد ميان ايشان الّا بكلّيّت ، و جزويّت ، رؤيا غنىّ باشد از تعبير . و اگر اين جنين نباشد . اگر آنجا مناسبتى باشد كى ممكن باشد وقوف بر آن ، و تنبّه مر آن را ، جنانك تصوير معنى كند به صورت لازم او ، يا ضدّ او ، محتاج شوند حينئذ بتعبير « 2 »
- و فايدهء تعبير تحليل به عكس است ، بر وجه مذكور تا رجوع كند از صور خيالى بمعانى نفسانى . و اگر آنجا مناسبتى نباشد « 3 »
آن رؤيا از آنها باشد كى در اضغاث احلام « 4 »
شمارند .
و اگر صورى كى نفس ادراك آن كرده باشد از مبادى جزئى باشد :
گاه باشد كى ثابت شود ، و گاه باشد ثابت نشوذ .
و آنج ثابت شود اگر حافظه حفظ آن كند - بر آن وجه كى هست و تصرّف نكند قوّت متخيّله محاكيه اشياء را بتمثيل آن ، اين رؤيا صادق شوذ و محتاج نشوذ بتعبير . و اگر متخيّله غالب [ با ] شد ، يا ادراك « 5 »
نفس صور را ضعيف باشد مسارعت كند متخيّله بطبع خود بتبديل آنج نفس آن را ديذه باشد - بمثالى ، و بسيار باشد كى تبديل كند آن مثال را به ديگرى ، - و همجنين تا وقت يقظه « 6 »
، پس اگر منتهى شود بجيزى كى ممكن باشد كى اعادت كنند « 7 »
آن را بأو بضربى از تحليل آن رؤيائى باشد مفتقر بتعبير « 8 »
و الّا [ او نيز ] از اضغاث احلام باشد . اينست حال آنج نفس تلقّى آن كرده باشد از آن مبادى عند النّوم
( 1 ) - المناسبها - اصل .
( 2 ) - بتعيين - م .
( 3 ) - نبوده باشد - م .
( 4 ) - و احلام - اصل .
( 5 ) - تا ادراك - ط .
( 6 ) - م : نقطه - در جميع مواضع .
( 7 ) - كند - م .
( 8 ) - بتفسير - م .