درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٥
مقالت بنجم از فنّ دوّم از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در منامات و وحى و الهام و معجزات و كرامات و آثار غريب كى از نفس صادر شود و درجات عارفان و مقامات و كيفيت رياضت ايشان
بمجازست ، نه بحقيقت . و اين دليل است بر آنك آن جواهر محتجب نيستند از نفوس [ ما ] بحجابى از جهت ايشان البتّه ، بل كى حجاب در قوى ماست : يا بسبب ضعف ايشان « 1 »
، يا بسبب اشتغال ايشان به غير جهتى كى نزد آن وصول به آن جواهر باشد . و جون هيج يك ازين دو سبب نباشذ اتّصال به آن جواهر مبذول باشد .
و اين جواهر از آنها « 2 »
نيست كى نفوس ما محتاج شوند در ادراك ايشان بجيزى غير اتّصال بايشان ، و مطالعهء ايشان . آنگاه آن صور : يا كلى باشند يا جزوى .
اگر كلّى ( باشند ) : يا ثابت شوند يا منطوى شوند زوذ . اگر « 3 »
ثابت شوند متخيّله بسبب آنك دروست از غريز [ ت ] ى « 4 »
محاكيه منتقله از جيزى به غير او ، ترك كند آنج فراگرفته باشد ، و ايراد شبه « 5 »
او كند ، يا ضدّ او ، يا مناسب او ، جنانك يقظان را عارض مىشود كى مشاهدهء جيزى كند و منعطف شوذ بر آن ، تخيّل بأشياء ديگر - كى احضار كند آنها را از آن جيزها كى متّصل شوند به آن جيز - بوجهى - تا فراموش گرداند او را آن جيز را كى اوّل ادراك كرده بوذ - پس باز گردذ بر سبيل تحليل بتخمين به آن ، به آن وجه « 6 »
كى حاضر را فراگيرذ از آنج خيال به آن متأدّى شده بوذ ، و نظر كند كى خطور « 7 »
او در خيال تابع كدام صورت بوذ - كى برو متقدّم بوذ و آن صورت تابع كدام ديگر ، و همجنين تا منتهى شوذ به آن ، و متذكّر آن شود - كى فراموش كرده بوذ از بهر آن ، و اين تحليل است به عكس فعل تخيّل را - تا منتهى شود به آن جيزى كى نفس مشاهدهء آن كرده باشد در زمان اتّصال به آن عالم ، و متخيّله در ايستاده « 8 »
باشد - و منتقل شده ازو بأشياء ديگر .
( 1 ) - ايشانست - ط .
( 2 ) - از آنجا - ط .
( 3 ) - يا منظورى شوند زوذ اكثر - اصل .
( 4 ) - غريزى - م .
( 5 ) - شبيه - م .
( 6 ) - بر سبيل تحليل تحامل بتخمين به آن وجه - ط .
( 7 ) - حظور - اصل .
( 8 ) - در اشياء - ده اصل .