درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٢٢
مقالت جهارم از فنّ دوّم از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در قوتى جند كى نمىدانيم كى غير انسان را حاصل است از حيوانات
من حيث هو ذو نفس ، جون نوم ، و يقظه ، و الم . و بعضى نفس را عارض شوذ من حيث هي ذو بدن ، جون : شهوت ، و غضب . و مبادى را كى غايباند « 1 »
از ما در آنج حادث مىشوذ در نفس مدخلى عظيم است و انموذجى از آن از بيش رفت .
و نفس اصل همهء قوى است . و در ما نيست نفسى انسانى ، و ديگرى حيوانى ، و ديگرى نباتى - كى مرتبط نباشد فعل بعضى - بفعل بعضى ، - جه ترا هست كى بگوئى احساس كردم ، و خشم گرفتم ، و ادراك كردم ، و تحريك كردم . پس « 2 »
مبدأ جميع توئى ، و تو نفسى شاعرهء - كى همه قوى از لوازم آن است ، و آنها بجملتها آلات اواند ، - جه محرّكه نيست الّا از براى جلب نافع ، يا دفع ضارّ . و مدركه نيست ، الّا جون جواسيس - كى اقتناص « 3 »
اخبار كنند ، و مصوّره ، و ذاكره به جهت حفظ آنهاست . و برين وجه است حال جميع قوى ، جون اعتبار كنى آن را . و همجنين هر عضوى از بدن ، جه آن را به جهت غرضى كى راجع شوذ بنفس ساختهاند .
و من منع نمىكنم بأين سخن آنك متعلّق شوذ ببدنى واحد دو نفس يا نفوسى كى مستكمل شوند به آن استكمال « 4 »
مائى و ما آن را ندانيم . و جايزست كى اين نفوس متفاوت باشند در رتبت استكمال ، و رتب منتهى شوذ بنفسى واحد - كى رئيس كلّ باشد ، و باشد كى اين نفوس قوى طبيعى باشند اين رئيس را . و آنج جايز نيست « 5 »
آن است كى دو نفس متعلّق شوذ ببدنى واحد - تعلّقى كى جون اين تعلّق باشد كى « ما » مىيابيم - كى نفس ما راست با بدن ما . جه اگر اين ممكن باشد واجب باشد اختلاف حال بدن بآنك متقابلان درو حاصل شوذ « 6 »
با هم ، جون حركت - و سكون ، و نوم - و
( 1 ) - آمد - م .
( 2 ) - بل - م .
( 3 ) - قناص - اصل . اقتناض - م .
( 4 ) - استكمالى - اصل .
( 5 ) - جايزست - اصل .
( 6 ) - نشود - م .