درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٧٠٢
مقالت دوم از فنّ دوّم از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در قوى نباتى كى از نفس ظاهر مىشود و شك نمىكنيم كى انسان و حيوان اعجم و نبات در آن مشتركاند
نوع را كى بزر ازو منفصل شده است ، يا جنس آن نوع را « 1 »
. و مادّه كى مولّده در آن فعل مىكند - در حيواناتى كى مىشناسيم منى است ، - و آن فضلهء هضم اخير است ، و اين [ وقت ] نضج دم باشد - در عروق ، و صيرورت آن مستعدّ باستعدادى تامّ - صيرورت آن را جزئى از جوهر اعضا . و ازين است كى ضعفى كى از استفراغ منى حاصل ميشوذ ، قوىّترست از ضعفى كى از استفراغ اضعاف آن از دم حاصل مىشود ، جه آن ضعف در جواهر اعضاء اصلى مىآرذ .
و مجموع قوى « 2 »
كى در نبات است آن را قوى طبيعى گويند . و بكيفيّات جهارگانه امر اين « 3 »
قوى تمام مىشود ، جه حرارت تلطيف و تحريك موادّ كند ، و برودت تسكين و تعقيد ، و رطوبت مطاوعت مر قبول تشكل - و تخليق را - و يبوست حفظ شكل و غير آن - و افادت تماسك . و حرارت در حيوانات يا در بعضى بيشتر از رطوبت آفريذهاند - تا قوى بواسطهء حرارت متمكّن شود از تصليب رطوبت ، و عمل عظام و غضاريف و آنج مشاكل ا ( يشا ) ن است ، و جون صلب شد رطوبت اندك شد ، و حرارت بتمامى باقى ، پس امعان كند در افناء باقى رطوبات تا همه « 4 »
را نيست كند و آن حيوانى « 5 »
بميرذ . و موت حيوان را اسبابى ديگرست مذكور در كتب طب .
و غاذيه خدمت ناميه مىكند ، - و هر دو خدمت مولّده . و در انسان غاذيه بعد از قوّتين « 6 »
مىماند . و مولّده ، بعد از غاذيه - و ناميه حادث شوذ و غاذيه و مولّده بعد از ناميه مىمانند « 7 »
. و باشد كى اين قوى در حيوانات و نباتات عبارت باشد از استعداداتى كى تابع « 8 »
هيآت ايشان باشد و باقى از « 9 »
امور سماوى يا آنج جارى مجرى آن باشد . و بسيار باشد كى مبدأ اين قوى امرى واحد باشد در حيوان و نبات ، كى معاونت آن
( 1 ) - او - اصل .
( 2 ) - قوتى - م .
( 3 ) - اين امر - م
( 4 ) - ما همه - م .
( 5 ) - حيوان - م .
( 6 ) - حوتين - اصل .
( 7 ) - و غاذيه و ناميه بعد از مولّده ميمانند - م .
( 8 ) - مانع - اصل .
( 9 ) - را - اصل .