درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٦٨٧
مقالت هفتم از فنّ اوّل از جملهء سيّم كى در علم طبيعى است در « 1 » ( 1 ) - در بيان - ط . سائر افلاك و كواكب و ذكر جملهء از احوال ايشان
جارىاند بر آن از سفلى از روى كمّيّات ايشان ، ( و كيفيّات ) و اوضاع - و حركات لازم ايشان طويل است ، و علمى كى مختصّ است به آن ، علم هيأت است ، و مباحث آن بسيارست ، و متشعّب ، و او از علوم نفيس است - كى دالّ است بر عظمت مبدع ، جلّ جلاله .
و حكيم فاضل مؤيّد الدّين عرضى « 1 »
در آن تحقيقى كرده است - كى بيش از او كسى آن تحقيق نكرده است . از آنان كى نام ايشان شنيدهايم ، - و بيان كرده : كى اصغر كواكبى كى در آسمان بينند عطاردست ، و نسبت جرم ارض به او « 2 »
جون نسبت واحد باشد با دوازده هزار و هشتصد و نوزده ، و اكبر آن اكبر ثوابتى باشد كى بينند ، و نسبت جرم او با جرم جرم ارض جون نسبت سى و دو هزار و سيصد و نه و ثلثى باشد - بواحد .
و بيان كرده است « 3 »
كى قمر قريب است بجزوى از جهل ا [ ز ] زمين . و آفتاب قريب است به صد و شست و هفت بار جند زمين ، و زهره جون جزوى است از جهارده از زمين بتقريب . و جرم مريخ جند جرم زمين است هفت بار - و سدس « 4 »
بارى . و نسبت جرم مشترى با جرم ارض جون نسبت دوازده هزار و هشتصذ و سيزده است بواحد - بتقريب . و نسبت زحل با زمين جون نسبت شانزده هزار است و دويست و بنجاه و هشت و ثلثى بواحد .
و اصغر كواكب ثابته جند زمين است نه هزار بار و بانصد و هفتاد و سه و نه دقيقه .
( 1 ) - هو الحكيم مؤيد الدين بن برمك بن مبارك العرضى الدمشقى المتوفى سنة 664 ( منسوب بعرض كه قريهايست در دمشق ) وى در دمشق براى ملك منصور صاحب حمص در حضور نجم الدين اللودى مشغول اعمال فلكى و ساختن آلات رصدى بود و در سال 657 تا 663 با مصنف و حكيم طوسى ( خواجه نصير ) در بلدهء مراغه رصد بستند ابو الفرج بن القفّ ( 630 - 685 ) از شاگردان مؤيد الدين است و در شرح آلات رصديه مراغه نيز مؤيّد الدّين را تصنيف است رجوع كنيد بگاهنامهء سال 1311 و عيون الابناء ورق آخر كتاب و روضات الجنّات ص 71 ج 4 ذيل شرح حال خواجه نصير و مختصر الدول و غيرها .
( 2 ) - جرم او با جرم ارض - م - ط .
( 3 ) - اند - اصل .
( 4 ) - ثلث - م .