درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٧

مقالت پنجم از فن دوّم از جمله دوّم كى در فلسفه اولى است در انواع كيف كى ايشان را بحس ظاهر در نتوان يافت

شوذ - ( بأشدّ ) - و اضعف باشد ، لا غير ، جون دو حلاوت كى يكى ازيشان اشدّ باشد از آن ديگر .

و بر علم مستحيل است انقسام بذات او و به غير او « 1 »

، جه او متعلّق است ببسائط لا محاله ، و اين ظاهرست . و به جهت آنك اگر متعلق نشوذ ببسائط متعلق شوذ بمركّبات ، و الّا هيج معلوم نباشذ اصلا - و علم بمركّبات متوقّف است بر علم باجزاء بسيطهء ايشان ، بس متعلّق شذه باشد ببسائط ، و فرض جنان است كى متعلق نيست به آن ، هذا خلف . و جون ثابت شد كى لابدست از تعلّق علم ببسيطى ، بس اگر منقسم « 2 »

شود جزو او ؛ يا متعلّق شوذ بكلّ ما تعلّق به كله يا ببعض آن ، يا بهيج جيز « 3 »

از آن .

اگر متعلّق شود بكلّ آن ، بس جزو علم علم باشد ، و جزو مساوى كل شوذ از آن وجهى كى به او كلّ كلّ است ، و جزو جزو ، هذا خلف .

و اگر تعلّق ببعض آن گيرد معلوم بسيط مركّب بوذه باشد ، و هو خلف ايضا .

و اگر بهيج جيز ازو متعلّق نشوذ ظاهر الفسادست ، جه متصوّر نيست تعلّق كلّ بجيزى با خلوّ هر يكى از اجزاء او ، از تعلّق به آن جيز ، يا ببعضى از آن ، و عند ذلك يقال : كى جون هيج جيز را از اجزاء تعلّقى نباشد [ بس مجموع را تعلّقى نباشد ] بس مجموع علم نباشد و عند اجتماع الاجزاء اگر علم حاصل نشوذ ، بس آنجا خوذ علم « 4 »

نبوذه باشذ ، و اين خلاف مفروض است .

و اگر عند اجتماع الاجزاء علم حاصل شوذ ، اگر آن علم حاصل منقسم شوذ كلام عايد شوذ درو ، و تسلسل محال لازم آيد ، و اگر منقسم نشوذ مطلوب حاصل شوذ . با آنك ببديهه معلوم است كى صورتى كى مساوى شىء واحد باشد - از آن روى كى واحدست - انقسام او ممتنع باشد .

( 1 ) - يا به غير او - م - يا غير او - ط .

( 2 ) - متعلق - م .

( 3 ) - جزء - م .

( 4 ) - علم خود - ط .