درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٥٦١

مقالت پنجم از فن دوّم از جمله دوّم كى در فلسفه اولى است در انواع كيف كى ايشان را بحس ظاهر در نتوان يافت

واقع شود در انطباع باشد ، نه در مجرّد حضور عند المدرك ، و اگر جه موجود باشد در ما ، بس انطباع متحقّق شد فضلا عن مجرّد الحضور .

بس بر همه تقادير ادراك مجرد اضافه مذكوره نباشد ، و اگر جه اضافه ضرورى باشد در آن .

و اگر ادراك استدعاء وجود مدرك در خارج بكردى - بعضى از ادراكات جهل نبوذى ، جه جهل آن است كى صورت ذهنى ، حقيقت خارجى ، مطابق او نباشد .

و حصول شىء شىء را بر معانى متعدّد اطلاق ميكنند ، جه حصول جوهر جوهر را غير حصول جوهرست عرض را ، و غير حصول عرض است عرض را ، و جوهر را . و همجنين حصول هر يكى از صورت ، و ماده ، و جسم آن ديگر « 1 »

را . و همجنين حصول هر يكى از حاضر و محضور عنده صاحبش را . و حصول ادراكى معلوم است ما را بوجدان ، و متحقق است كى او حصول است ما را ، و اگر جه عاجز ميشويم از تعبير از خصوصيت او - به غير اينك ( كى ) او ادراك است يا علم ، يا شعور بشىء ، يا احاطت بكنه آن ، يا آنج جارى مجرى اين عبارات باشد ، در هر لغتى . و اگر مراد بادراك مطلق حصول بوذى كيف كان ، بس هر جيز كى او را جيزى حاصل شدى « 2 »

مدرك آن بوذى ، تا جدار لون خوذ را . و هرگاه كى بدانستيمى حصول جيزى جيزى را ، جزم كرديمى بآنك مدرك اوست ، و اين جنين نيست .

و از شرط مدرك نيست كى مغاير مدرك باشد ، و الّا ما ادراك ذوات خود نكرديمى ، و اين بر خلاف ايجادست ، جه موجد شىء واجب است كى مغاير آن شىء باشد ، و زوذ باشد كى تحقيق كنى كى علم ما بذات ما ، ذات ماست ، و همجنين علم ما ، بعلم [ ما ] « 3 »

بذات ما . - و هلمّ جرّا ،

( 1 ) - ط بى : ديگر .

( 2 ) - نشدى - اصل .

( 3 ) - اصل - ط بى : ما .