درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٠

مقالت پنجم از فن دوّم از جمله دوّم كى در فلسفه اولى است در انواع كيف كى ايشان را بحس ظاهر در نتوان يافت

كى حاصل باشد در هر وقتى كى در قوت ما ادراك آن مدرك باشذ ، تا ادراك او بزوال آن حاصل شوذ ، و هم جنين جميع امورى كى بزوال آن ادراك ما باشد آن جيز را كى ما را ادراك آن باشد ، بس لابد باشد از وجود جملهء آن امور در ما ، ( در ) هر وقتى كى ممكن باشد ما را كى ادراك هر مدركى كنيم كى ما را باشد كى آن را ادراك كنيم و آن امور لابدست كى مترتّب باشد در ما بترتّب آنج ادراك كنند بزوال آن از اعداد و آنج مشاكل آن باشذ از آنها كى آن را ترتيبى طبيعى در ذات خوذ باشد و تو دانستهء ( كى ) وجود ما لا نهاية له دفعة واحده با آنك مترتب باشد محال است . بس باطل شذ كى ادراك مذكور بزوال جيزى باشذ از ما .

بس بحصول جيزى باشد در ما ، و آن شىء اگر مطابق مدرك نباشد - بس اينك او ادراك آنست اولى نباشذ از آنك ادراك غير آن باشد ، بس لابد باشذ از مطابقه ، به آن معنى كى از هر مدركى اثرى در نفس حاصل شوذ - كى مناسب او باشد ، بر وجهى كى اثرى كى او ادراك اينست ، او بعينه اثرى نباشد كى او ادراك آن است ، و همجنين غير ايشان از آنها كى از شأن نفس است ادراك آن . و اين است مراد بحصول صورت در مدرك .

و به اين روشن شد كى ادراك مجرّد اضافه نيست ميان مدرك و مدرك ، - جه اضافت استدعاء وجود مضافين كند ، بس مدرك اگر معدوم باشد اضافت به او نباشد ، و اگر موجود باشذ در نفس خود ، يا در جيزى غايب از ما ، واجب باشذ كى ادراك ما آن را بيش از ادراك ما باشد آن را اللّهمّ الّا آنك حادث نشوذ در نفس خوذ ، يا در آن شىء غايب ، الّا بحالة « 1 »

الادراك باستعدادى كى حاصل شوذ از التفات مدرك بقوى - و آلات « 2 »

. و شك نيست كى اين استحضار آن باشد ، بس از آنك معدوم باشد ، بس ادراك نباشد الّا بحضور مدرك ، و اين از « 3 »

آنهاست كى تحقيق آن از نفوس خويش بوجدان مىيابيم ، بس هيج سبيلى نباشد « 4 »

بانكار آن . بل كى اگر نزاعى

( 1 ) - محالة - م .

( 2 ) - و بآلات - م .

( 3 ) - آن - اصل .

( 4 ) - سببل نيابند - اصل .