درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٥
مقالت سيم از فن دوّم از جملهء دوّم كى در فلسفهء اولى است در آنج اعتبار نكنند درو از كيفيات كى او كمال جوهريست
يا تقعير بوذى بحسب مايلى جانب تجويف . يا تقبيب بحسب مايلى امر خارج ، بس حق آنست كى كره جسميست ، نه سطحى ، و دائره سطحى است ، نه خطّى . و زاويه هيئتى است ، كى مقدار را حاصل مىشود از آن « 1 »
روى كى او ذو حديست اكثر من واحد ، كى منتهى شوند بحدّى مشترك .
و خلقت شكليست از آن روى [ كه در جسمى طبيعى يا صناعى « 2 »
باشد مخصوص بجيزى كى بتوان « 3 »
ديد ، بس او حالتى است ] كى حاصل مىشود از اجتماع لون - و شكل ، و باعتبار خلقت شخص را وصف كنند بحسن و قبح ، و آنج متعلّق از كيفيّات [ است ] بكم منفصل ، موضوع علم ارثماطيقى است ، و آن مناسب غرض كتاب نيست و اهمال بسيارى كردهام [ از ] آنج بكمّ متّصل تعلّق داشت - بعضى به اين سبب و بعضى بسبب وضوح ، جون تربيع و تثليث ، و اشباه ايشان ، و آنج تعريف كردم اينجا از كمّيّات بعرض بوذ و مقصود از ذكر آن بذات كيفياتى بوذ كى متعلق بوذ به او ، جه آنج من تعريف به آن كردم مفتقر بوذ به آن .
و امّا كيفيّات استعدادى ، بعضى از آن تهيّؤ است قبول اثرى را به سهولت ، يا بسرعت ، و آن وهنى طبيعى است جون ممراضيّت و لين و آن را لا قوت خوانند و بعضى از آن تهيّؤ است مقاومت و بطوء انفعال را ، جون مصحاحيّت و صلابت ، و او هيئتى است - كى جسم بواسطه آن قبول مرض نكند ، و سر از انغما [ ر ] باز زنذ ، نه آنك مريض ، و منغمر نشوذ و آن را قوت خوانند ، و شامل اقسام اين دو اعنى قوت ، و لا قوّت ، آن است كى ايشان استعداداتياند « 4 »
- كى تصور كنند در نفس - بقياس با كمالاتى ، و ايشان اگر جه در نفس « 5 »
خود كمالات باشند ، اما معتبر درين جا كماليّت ايشان نيست ، بل معتبر آنست كى ايشان استعداداند كمالى را ،
( 1 ) - وران - اصل .
( 2 ) - جسم طبيعى صناعى - م .
( 3 ) - نتوان - ط .
( 4 ) - استعدادى - م .
( 5 ) - تفسير - م .