درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٨
تعليم بنجم در مغالطه
كى فرض وجود او كيف كان مستلزم ارتفاع واقع نيست ، لزوم را مسلم داريم - و صدق مقدّم را منع كنيم .
و آنج در بيان صدق آن گفته است - كى جون وجود او بر تقدير ثبوت مستلزم ارتفاع واقع نباشذ « ( مستلزم ارتفاع واقع نباشد ) » ممنوع است ، جه جايزست - كى مستلزم ارتفاع واقع باشذ بر تقدير عدم ثبوت او ، و در تصوّر اين ، و امثال اين ، دقتيست . بس تأمل « 1 »
آن واجب باشذ تا روشن گردد .
و اگر به آن معنى ديگر مىخواهد - واجب باشد بيان آن تا بحسب آن - بر آن سخن گوئيم .
دوم - بعض الجسم ممتد فى الجهات الى غير النهايه ، حقّ است ، و الّا نقيض او صادق شود - لا شيء من الجسم بممتدّ فى الجهات الى « 2 »
غير النهايه ، و منعكس شود بآنك لا شيء من الممتدّ فى الجهات - الى « 3 »
غير النهاية بجسم « 4 »
و اين كاذب است ، بسبب « 5 »
صدق نقيض او بل ضدّ او ؛ اعنى . كلّ ممتدّ فى - الجهات الى غير النهاية جسم .
« [ و ] » حلّ آن اينست - كى موضوع جزئيه - كى مدعى است ، اگر مقيد بوجود خارجى نمىكنند صادق است ، - جه بعضى اجسام كى در ذهن است جنين « 6 »
است . و اگر مقيد به آن مىكنند واجب باشذ - كى قيد را در نقيض سالب او و در « 7 »
عكس آن رعايت كنند ، و حينئذ منافى صدق موجبه كلّى - كى محمول آن مقيد - بوجود خارجى نباشذ « ( نباشد ) » و اگر تقييد كنند به آن صادق نشود - بسبب عدم موضوع او در خارج .
سيّم - آنك از ثبوت امكان - امكان ثبوت لازم نمىآيذ ، بس از صدق بعض ج ب بالامكان العامّ - امكان صدق بعض ج ب بالفعل لازم نيايد ، - جه اول حكم است بثبوت امكان ، و ثانى حكم است بامكان ثبوت .
( 1 ) - تاويل - م .
( 2 ) - تاويل - م .
( 3 ) - تاويل - م .
( 4 ) - جسم - م .
( 5 ) - به جهت - م .
( 6 ) - جنس - اصل .
( 7 ) - ساليه يا در - م .