درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٥
تعليم اول « 1 » ( 1 ) - اول از اين مقالت - م . در برهان
مقالت هفتم از فن اول در منطق
مقالت هفتم از فن اول در منطق
در صناعات بنجگانه كى : برهان ، و جدل ، و خطابت ، و شعر ، و مغالطه است . و آن مشتملست بر بنج تعليم هر يكى در يكى ازينها .
تعليم اول « 1 » ( 1 ) - اول از اين مقالت - م . در برهان
تعليم اول « 1 »
در برهان
و آن قياسى است كى مؤلّف باشذ از مقدّماتى يقينى - از براى انتاج نتيجهء يقينى . و يقين - حكم است بر حكم تصديقى بصدق « 2 »
- بر وجهى كى ممكن نباشد كى زائل شود . و اين يقينيات اگر مكتسب باشند لابدّ منتهى شوند - بمبادى واجبة القبول غير مكتسب ، و آن هفت است :
اول - اوّليات - و ايشان قضايائىاند - كى كافى باشذ - در حكم به آن ، مجرد تصوّر طرفين ايشان ، جنانك : الكل اعظم من جزوه ، « 3 »
و ان النفى و الاثبات لا يجتمعان و لا يرتفعان .
دوّم - محسوسات - و آن قضايائى باشذ « 4 »
- كى عقل [ ( حكم ) ] جزم به آن بواسطهء حسّ ظاهر « [ كند ] » ككون الشمس مضيئة و النار حارّة . و آنج حس ادراك آن كند - و عقل جزم نكند به آن خارج است از آن ، جنانك حس ادراك مقدارى مىكند شمس را - و عقل جزم نمىكند بآنك آن مقدار اوست در نفس امر .
سيم - وجدانيات - و آن قضايائى باشد كى نفس بوجدان ، ادراك آن كند : يا بذات خوذ ، يا بواسطهء حس باطن ، جنانك علم ما بوجود ما ، و بآنك ما را فكرتى و لذّتى است .
( 1 ) - اول از اين مقالت - م .
( 2 ) - بى : بصدق - ط - تصديق - م .
( 3 ) - جزئه - م - ظ .
( 4 ) - باشند - ط .