درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٧

تعليم دوم در تناقض

ممكنهء عام « 1 »

باشذ - كى درو اعتبار كرده باشند سلب ضرورت بحسب وقت معيّن از جانب مخالف ، يا دايمه - و نقيض منتشره : يا ممكنه دائمه باشذ و آن ممكنه عامهء باشد كى درو اعتبار كرده باشند سلب ضرورت در جميع اوقات - از جانب مخالف - يا دايمه .

و اگر مركبهء جزوىّ باشذ نقيض او كلّيه باشذ كى نسبت كرده باشند محمول او را بهر فردى از افراد موضوع او بيكى از دو نسبت متكرّر « 2 »

: نسبت ايجابى موجّه به جهت نقيض جزء سلبىّ ، و سلبىّ موجّه به جهت نقيض جزء ايجابىّ . - نه نقيض يكى « 3 »

از دو جزو او ، به جهت امكان اجتماع نقيض هر دو جزو او بر كذب . -

و سبب درين آنست كى كذب جزئيّه مستلزم كذب هيج يك از دو جزو او نيست ، بس از كذب او صدق هيج يك از نقيض جزوين او لازم نيايذ - بخلاف كذب كليّه .

بس نقيض بعض ج ب بالإمكان الخاص ، آن باشذ كى سور كلّى را بر هر دو اداة انفصال ترديدى مقدّم دارند « 4 »

- و گويند : كلّ ج امّا بالضروره ب ، او بالضرورة ليس ب ، يا تقييد كنند جزو موافق را در كيف - از دو جزو انفصال نقيض بمحمول در موجبه ، و بسلب آن - در سالبه ، و گويند :

اما بالضروره كلّ ج هو ب « 5 »

[ ( فهو ب ) ] و امّا بالضرورة لا شيء من ج ب ، يا اجزاء ترديد بيش از دو كنند - و گويند : امّا بالضرورة كلّ ج ب و امّا بالضرورة لا شيء من ج ب - و اما بالضروره بعض ج ب و بالضرورة بعض ج ليس ب .

و برين قياس باشذ نقيض ليس بعض ج ب به همين امكان . - الا آنك در وجه دوّم گوئيم : اما بالضرورة لا شيء مما هو ج - و ليس ب بب ، و اما بالضروره كلّ ج ب يا « 6 »

برين قياس كنند نقيض هر جزئيّه مركبة الجهة را - و اگر جه درين جهت نقيض موجبه مساوى نقيض سالبه است .

و هم جنين در مركبه « 7 »

متوافق الجزءين در جهت . و ازين سبب صادق

( 1 ) - عامه - ط .

( 2 ) - منكر - م - ط - ه - ظ .

( 3 ) - نقيض كلى - م .

( 4 ) - در آرند - ه .

( 5 ) - كل جيم هو ب الخ

( 6 ) - تا - ظ - بىنقطه - اصل . م .

( 7 ) - در هر - م .