درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٦
تعليم دوم در تناقض
و هم جنين از سلب هر يكى از سلب كلّىّ و ايجاب جزوى . - بس نقيض :
كلّ ج ب « ( ليس كلّ ج ب ) » باشذ ، و اين سلبى جزوىّ است ، و نقيض :
لا شيء من ج ب - شيء من ج ب - و اين ايجابى جزوىّ است با مراعاة باقى شرايط .
و تناقض از هر دو جانب باشذ . و لازم نقيض را نيز نقيض خوانند . -
و باختلاف كيفيّت كى ايجاب - و سلب است ، و كميّت كى كليّت - و جزويّت است با باقى شروط تناقض هر دو قضيه اقتسام « 1 »
صدق و كذب كنند در موادّ سهگانه .
و حمليات موجّهه نقايض ايشان - آن است - كى مشتمل باشد « 2 »
بر سلب جهات ايشان جنانك گذشت ، يا « 3 »
آنج اقتضاء آن كنند بر سبيل مساواة .
و على هذا جون هر دو قضيّه مختلف شوند بكميّت و كيفيّت با « 4 »
اتّحاد آنج اتحاد آن واجب باشذ تناقض :
در بسائط ميان ضروريّه و ممكنهء عامّه باشذ ، و ميان دائمه - و مطلقهء عامّه ، و ميان مشروطهء عامه - و حينيهء ممكنه ، و آن ممكنهء عامه است كى در آن اعتبار كرده باشذ سلب ضرورت بحسب عنوان در بعضى اوقات آن از جانب مخالف حكم - و ميان عرفيّهء عامه - و حينيه مطلقه ، و آن مطلقهء است - كى درو حكم كرده باشند به نسبت فعلى در بعضى « 5 »
اوقات عنوان .
و در مركبات ميان ايشان واحدى از هر دو نقيض جزوين « 6 »
ايشان - اگر كلّىّ باشند ، و ازين جهت گويند - كى نقيض مركّبات ترديد باشذ ميان نقيض جزوين ايشان ، بس نقيض وقتيهء كلّيّه : يا ممكنهء وقتيّه باشذ - و او
( 1 ) - اقسام - م - ه .
( 2 ) - باشند - م .
( 3 ) - تا - ط - يا - ه .
( 4 ) - كيفيت - كه - م .
( 5 ) - بعض - م .
( 6 ) - جزوى - م .