درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٥
تعليم دوم در تناقض
زيد « 1 »
ليس بناطق . - يا هيج يك ازيشان وجودى نباشند - جون تقابل :
ليس زيد فرسا ، ليس ليس زيد فرسا ، و تقابل تناقض اگر جنين نباشد ، و آن اختلاف دو قضيّه باشذ بسلب - و ايجاب - بر وجهى كى لذاته اقتضاء اقتسام « 2 »
صدق و كذب كند .
و اگر تفسير آن بتقابل « 3 »
قضيتين كنند - بر وجهى كى لذاته اقتضاء اقتسام « 4 »
صدق و كذب كنذ . مستبعد نباشذ - ليكن مناسب تقسيم مذكور نباشذ و اعمّ باشذ از تفسير مشهور - جه سالبتين مذكورتين داخل باشند درين دون المشهور .
و اگر تفسير آن : باختلاف قضيتين كنند - بايجاب و سلب لا غير ، بمعنى اتحاد ايشان در هر دو جزو و آنج متعلّق باشد بارتباط : از جهت يا اضافت ، يا شرط ، يا زمان ، يا مكان ، يا كلّ - و جزو ، يا فعل - و قوّت ، يا غير آن ؛ الّا آنك سلب كرده باشند در يكى ازيشان عين « 5 »
آنج ايجاب كرده باشند « [ در آن ديگر ، و بر آن وجه كه ايجاب كرده باشند ] » مثل آنك « ( ما ) » جون گوئيم كل ج هو ب فى وقت كذا او زمان « ( كذا ) » او على جهة كذا - و غير آن ، نقيض او آن باشد - كى ليس كلّ ج ب على ذلك الوجه بس « 6 »
نقيض بالضّرورة كذا ، آنست كى ليس بالضّرورة كذا ، و على هذا القياس .
و جون اين امور را متعلق سازند بهر دو جزو قضيّه ، نه بارتباط ميان ايشان ، كافى باشذ در تناقض با اختلاف در كيفيّت اتحاد جزءين لا غير ، بل كافى باشذ با اين - اختلاف اتّحاد نسبت ، - جه باختلاف منتسب « 7 »
مختلف شوذ .
و از سلب هر يكى از ايجاب كلّىّ و سلب جزئىّ آن ديگر لازم آيد
( 1 ) - بىزيد - م . و زيد - ط .
( 2 ) - اقسام - م انقسام - ط .
( 3 ) - متقابل - م .
( 4 ) - اقسام - م انقسام - ط .
( 5 ) - غر - اصل . غير . نسخه .
( 6 ) - ليس - م .
( 7 ) - منتسبين م - ط