درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٣
و امّا در مركّبات مىگوئيم :
كى مستلزم نقيضين « 1 »
باشذ - بس سالبه لازم موجبه نباشذ . و بآنك مقدّم :
خواه ممتنع باشذ - و خواه غير ممتنع ، جايزست كى مستلزم هيج يك از شيء - و نقيض او نباشذ ، بس موجبه لازم سالبه نباشد .
و بعضى هم ازيشان جواب ازين گفتهاند - كى مستلزم نقيضين « 2 »
غير مستلزم ايشان - بل كى غير مستلزم يكى ازيشان نباشذ ، بس سالبه صادق شوذ . - يا خود « 3 »
در تالى آن عدم لزوم .
و ديگر گفتهاند كى هر جه مستلزم جيزى نباشذ او مستلزم نقيض آن جيز باشذ بضرورت و الّا نقيضان كاذب شوند بل كى جايز باشذ كى آن استلزام را ندانند مر هيج يك را ازيشان ، و جون متحقّق شود عدم استلزام او واحدى را ازيشان متحقّق شود بواسطه آن استلزام او آن ديگر را ، و اين جواب ضعيف است .
امّا اوّل به جهت آنك مطلوب صدق سالبه است كى مأخوذ باشذ در تالى آن لزوم عدم نه عدم لزوم ، جه مطلوب سالبه است لازمة السلب لا سالبة اللزوم .
و اما دوم به جهت آنك اعادت عين متنازع فيه است .
و بعضى تغيير دعوى كردهاند و گفته كى : هر دو متصله كى متّحد باشند در مقدم - و تالى ، و مختلف بسلب و ايجاب ، و بثبوت لزوم - و نفى آن متلازم باشند . و به اين عبارت اگر جه اشكال مرتفع مىشود ، - جه هرگاه كى صادق شوذ - كى كلما كان اب - يلزمه ان يكون ج د ، صادق شود كى ، ليس « [ البتّة ] » اذا كان اب - ليس يلزمه ان يكون ج د . اما در مثل اين ملازمات زيادت فايده نيست ، جنانك بر متأمّل خافى « 4 »
نماند .
و جون حكما دعوى بديهه مىكنند درين قضيّه كى ، شيء واحد :
( 1 ) - نقيض - م .
( 2 ) - نقيض - م .
( 3 ) - با خود ط - ه - ، مأخوذ - ظ .
( 4 ) - خالى - م .