درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٤

تعليم بنجم در عدول و تحصيل

و اگر متوافق باشند در موضوع ، و متخالف در كيف ، و عدول - و تحصيل . - يعنى محمول يكى نقيض محمول ديگرى باشذ موجبه اخصّ باشذ از سالبه ، جنانك تقرير آن از بيش رفت . - اگر « 1 »

هر دو متّفق باشند در كمّ ، يا موجبه كلّىّ باشذ ، - جه اگر موجبه جزوىّ باشذ و سالبه كلّى از صدق موجبهء جزوى صدق سالبهء كلّى لازم نيايذ ، جه صادق است كى : بعض الحيوان هو ليس به انسان ، و كاذب است كى : لا شىء من الحيوان به انسان ، و حكم شخصيّات درين احكام حكم محصور « ( ات ) » است و شروط همان شروط الّا شرط قسم آخر - كى اتفاق در كمّ است ، ، يا كليّت موجبه كى در شخصيّات « 2 »

شرط نيست .

و بدان كه حمل شيء بر مجموع من حيث هو مجموع ، مستلزم حمل شىء بر جيزى از اجزاء مجموع نيست . - و حمل شيء بر مجموع من حيث كل واحد من الاجزاء مستلزم حمل شيء نيست « 3 »

بر مجموع من حيث هو مجموع و حمل مجموع باعتبار اوّل بر شيء مستلزم حمل جيزى از اجزاء او بر آن شيء نباشذ و باعتبار ثانى مستلزم حمل مجموع بر شيء نباشذ - من حيث هو مجموع و ازين كى گفتيم معلوم شوذ حكم سلب الشّيء عن المجموع « 4 »

بالاعتبارين ، و حكم عكس اين « 5 »

هم باعتبارين .

و بايذ كى بدانى كى موضع « 6 »

طبيعىّ سور آن است كى مجاور موضوع باشذ ، و مقدم برو ، جه او مبين كميت موضوع است ، و از آن رابطه آن است كى مجاور محمول باشذ و مقدّم برو ، جه « ( او براى ربط محمول است

( 1 ) - و اگر - م .

( 2 ) - كه كليات - م .

( 3 ) - هست - ط .

( 4 ) - علي المجموع لا - م

( 5 ) - آن - ط .

( 6 ) - موضوع - م .