درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٧

تعليم جهارم در تحقيق محصورات

بثبوت يا انتفا يا او را وضع كنند از آن روى كى ثابت است يا او را وضع كنند از آن روى كى منتفى است . و اين هر سه « 1 »

موضوع سالبه مىتوانند بوذ ، و موضوع موجبه جز ثابت نتواند بوذ - ثبوتى اعم از خارجى و ذهنى - تا اگر ايجاب خارجى باشذ موضوع ثابت باشد در خارج جنانك السماء بسيط ، و اگر ذهنى باشذ ثابت باشد در ذهن جنانك فضل الموسط على الموسط اصمّ ، جه نفى از معدوم از آن روى كى معدومست توان كرد ، جنانك گويند زيد كى نيست از آن روى كى نيست ( بينا نيست و اثبات بر معدوم از آن روى كى معدومست نتوان كرد ، جه نتوان گفت كى زيد از ان روى كى نيست ) نابيناست يا بيناست يا غير اين صفات ، جه محمول وصف موضوع است و از انتفاء موصوف انتفاء صفت « 2 »

لازم ، بس آنج نباشذ از ان روى كى نباشذ محال است كى او را صفتى باشذ ، بس هيج صفت برو حمل نتوان كرد . بل كى « 3 »

در معنى سلب باشذ ، جنانك الخلأ معدوم ، و شريك الاله ممتنع ، جه معنى اول آنست كى الخلأ ليس بموجود ، و معنى دوّم آنك « 4 »

شريك الاله ليس بممكن . بس جون موضوع سالبه يكى ازين سه قسم مىتوانست بوذ و موضوع موجبه جز يكى از آنها نه ، گفتند موضوع سالبه اعمّ است از موضوع موجبه ، و اين عموم مقتضى رفع تناقض نيست ، جه موجب تغاير افراد موضوع موجبه و سالبه نيست ، به جهت آنك جون موضوع را بيكى از وجوه سه‌گانه وضع كنند و خواهند كى بازاء او مناقض او وضع كنند واجب باشذ كى به همان وجه گيرند كسى اوّل وضع كرده باشند ، بعينه ، و اينست معنى وحدت موضوع كى از شر [ و ] ط تناقض است . و محال است كى مناقض را جنان وضع كنند كى شامل هر سه وجه يا دو وجه از آن سه « 5 »

باشذ

( 1 ) - هر سه كه - اصل - ط .

( 2 ) - وصف - م .

( 3 ) - مگر كه - ط .

( 4 ) - آنست كه - م .

( 5 ) - سه وجه - م .