درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١

تعليم دوم در اغلاط اقوال شارحه

انك لا ناطق است ، جه اوّل خود نفس انسان است و دوّم منافى او ، بس برو حمل نتوان كرذ .

يا انفعالات را مكان فصول گيرند ، جه فصول مبطل شيء نباشذ و انفعالات گاه باشذ كى مبطل باشذ .

و اما آنج عامّ است حدّ و رسم را به آن باشذ كى تعريف الشّيء بنفسه كنند ، جنانك ، گفته‌اند ( كى ) : العدد كثرة مجتمعة من الوحدات ، و العدد و الكثرة واحد ، و جنانك گويند الحركة النقلة « 1 »

. يا بمساوى او در معرفت و جهالت جون تعريف احد المتضايفين بالآخر جنانك گويند اب آنست كى او را ابنى باشذ و به عكس ، و زوج آنست كه فرد نيست ، و به عكس ، يا بما هو اخفى منه جنانك المثلث شكل زواياه الثلث مثل قائمتين . يا بما لا يعرف الّا به يا بيك مرتبه جنانك الشمس كوكب تطلع نهارا و النهار زمان طلوع الشمس يا بجند مرتبه « 2 »

جنانك الاثنان هو الزّوج الاوّل و زوج عددى است منقسم بمتساويين ، و متساويان دو جيز باشد كى يكى بر يكى زيادت نباشذ ، و شيئان اثنان باشند ، يا تكرارى كنند بىضرورتى و حاجتي جنانك تعريف نسان كنند بآنك حيوان بشرى و تعريف عدد بآنك كثرة مجتمعه من الوحدات و انسان بآنك حيوانى جسمانى ناطق است ، و اما تكرارى كى به جهت ضرورت و حاجت باشذ محترز عنه نيست ، و نه خطا اما اول جون تكرارى كى واقع است در حدود امور اضافى ، جه هر يكى از متضايفين و ايشان دو جيز باشند كى در ذهن و خارج با هم باشند تعريف به آن كنند كى ذات او را ايراد كنند مجرّد از آنك مضاف باشذ ، و از آنج اقتضاء آن [ كند ] كى او مضاف باشذ و ذات ديگر را مجرد از اضافه ، جه ممتنع است تصور هر يكى ازيشان بىتصور آن ديگر . و جون ذات معرّف مجرد از اضافت گرفته‌اند

( 1 ) - المنقلة - م ،

( 2 ) - چند مرتبه - م .