درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٩
تعليم اول در بيان ماهيت منطق و منفعت آن
اشارتيست بتصور ماهيت علم « 1 »
منطق ، و تنبيهى بر فايدهء آن بحسب امكان درين موضع . - جه احاطت بكنه آن بعد از تحصيل تمامى علوم تواند بوذ .
و بدانك منطق [ ( بجميع اجزا ) ] بديهى نيست ، جه اگر جنين بوذى « 2 »
و مبادى اوّلى باسرها بديهىاند ، و الّا اكتساب مجهول از مجهول لازم آيذ و اين محال است ، بس بايستى كى ميان علما در مسائل منطقى خلاف نبودى ، لكن هست ، و جون بجميع اجزا بديهى نباشذ ، بس تعلم آن واجب باشذ .
سؤال - اگر اكتساب نظريات موقوف باشذ بر تعلم منطق ، او نيز مفتقر شود . يا بنفس خوذ ، يا بقانونى ديگر . جه بجميع اجزا بديهى نيست ، و ديگر اگر اكتساب نظريات موقوف « [ برين قانون ] » بوذى بس اكتساب نظريات حاصل نبوذى كسى را - كى احاطت برين قانون نداشتى و هر دو تالى باطل است ، بس اكتساب نظريات برين قانون موقوف نباشذ .
جواب « 3 »
آنست كى لا نسلم كى منطق جون بجميع اجزا بديهى نباشد لازم آيذ افتقار او بنفس خود ، يا بقانونى ديگر ، جرا نشايد كى بعضى ازو بديهى باشذ ، و بعضى كسبى . و كسبى مستفاد از بديهى بطريقى بديهى ، يا منتهى به آن .
مثال اول : جنانك گويند هرگاه - كى كل ج ب - صادق باشذ ، بعض « 4 »
ب ج صادق باشذ . جه هرگاه كى كل ج ب صادق باشذ ، جيم و با هر دو بر يك ذات صادق باشند ، و هرگاه كى هر دو بر يك ذات صادق باشند بعض ب ج صادق شود . بس نتيجه دهذ كى هرگاه كى كل ج ب صادق باشد . بعض ب ج صادق باشد ، بس فكرى را استفادت كرده شذ از بديهى ، بطريقى « 5 »
بديهى . و مثال دوم : جنانك در بيان انتاج ضرب اول از شكل ثانى گويند مثلا كى : هرگاه كى هر دو مقدمهء ضرب اول از شكل ثانى صادق باشند ، هر دو مقدمهء ضرب ثانى از شكل اول صادق
( 1 ) - علوم - ط .
( 2 ) - « باكتساب احتياج نبودى ظ » در حاشيه بر اصل افزوده‌اند .
( 3 ) - جواب اول - ط .
( 4 ) - بعضى - م .
( 5 ) - بطريق - م - ط .