درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ١٧٧
اصل سوّم از فصل سوّم در تقسيم علوم حكمىّ و دينىّ بأقسام ايشان
جهارم : م ك ل - و منه بئر مكول « 1 »
، اذا قلّ ماؤها . بس در ورود آن شدّتى باشد . بنجم : م ل ك - و منه ملكت العجين اذا « [ أ ] » نعمت عجنه فاشتدّ و قوي . و قسم ششم - كى : ل م ك است مهمل است .
و اگر « ( اين ) » حروف را نيز نگاه ندارند ، بل كى تجاوز كنند - بمعانى - كى اخوات آن طايفه از حروف من حيث النّوع او المخرج محتمل آن باشذ . آن را اشتقاق اكبر گويند جنانك : ثلم بميم - كى حرفى « 2 »
ما بينى است به جهت خلل است - در جدار ، و ثلب ببا - كى حرفى « 3 »
شديدست به جهت خلل در عرض . و جنانك : زفير بفا - به جهت آواز خر ، و زئير بهمزه - كى حرفى شديدست به جهت آواز شير ، و جنانك : فصم بفا - به جهت شكستن جيزها - بىآنك از يكديگر جذا شوند « 4 »
. و قصم بقاف به جهت شكستن « 5 »
- به شرط آنك جذا شود ، و ازينجاست كى :
آوردهاند كى لغوىّ را براذر نمانده بوذ . و در عزا « 6 »
مىگفت :
فصمت ظهرى و ان شئت قصمت ظهري - لأنّه بالقاف اولى و احرى - لأنّه اشقّ و أنكى .
نوع جهارم - علم اعراب - و آن علم نحوست ، و حدّ او آنك او علمى است بأحوالى و هيئاتى - كى عارض الفاظ عربىّ شوذ - كى آن الفاظ بواسطهء آن احوال - و هيآت بر آن وجه باشذ - كى بايد « 7 »
، و دلالات آن الفاظ بر معانى كى قاصد آنند « 8 »
به آن احوال و هيآت حاصل - يا تمام شود .
و بعضى گفتهاند كى : نحو علمست « 9 »
بقوانينى - كى از ان احوال
( 1 ) - ملوك - اصل .
( 2 ) - حرف - م .
( 3 ) - حرف - م .
( 4 ) - بشوند - م .
( 5 ) - شكستن به جهت - م .
( 6 ) - غزا - م .
( 7 ) - تابد - اصل .
( 8 ) - قصد آنند - ط - قصد آمد - ه :
( 9 ) - علمى است - م .