درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ١٦٤
اصل سوّم از فصل سوّم در تقسيم علوم حكمىّ و دينىّ بأقسام ايشان
اين قسم از عقل و نقل - و تقدّم عقل بر نقل ، اين قسم « ( را ) » نيز از قسم عقلىّ مىگيرند .
و ضابط درين سه قسم آنست - كى هر جيزى كى صحّت نبوّت بيغمبر عليه السّلم بر آن موقوف باشذ آن را جز بعقل - و برهان عقلىّ ، معلوم نتوان كرد - جنانك : وجود بارى تعالى ، و اثبات علم - و قدرت او ، و امثال « 1 »
اين ، - جه هر جه جنين باشذ بقول رسول ثابت « 2 »
نتوان كرد ، - زيرا كى قول نبىّ گاهى حجّت باشذ - كى معلوم شوذ كى او صادق است ، و صدق او وقتى معلوم گردذ - كى نبوّت او معلوم شوذ ، و نبوّت او وقتى معلوم شود - كى معلوم باشذ كى خدائى هست - عالم - قادر ، بس جنين مسائل اگر بقول او اثبات كنيم دور لازم شود ، و آن محالست . بس اثبات جنين مسائل جز ببرهان عقلىّ ممكن نگردذ .
و هر جيز كى جايز بوذ عقلا - كى باشذ - و نباشذ جون : حسّ بدان محيط نگردذ ، و عقل را بر اثبات يا نفى او دليلى نيست ، جه تقدير آنست كى هر دو طرف به نسبت با او متساوى است « 3 »
. اثبات آن جز بدليل نقلىّ نتوان كرد ، جون اثبات وجوب « 4 »
عبادات ، و اقسام موجودات :
از عرش ، و كرسىّ ، و مقادير ثواب عبادات ، و عقاب معاصى ، و امثال اين .
و هر « 5 »
جيز كى مغاير اين دو قسم بوذ - آن را هم بدليل عقلىّ - و هم بدليل نقلىّ اثبات توان كردن ، جون : وحدانيّت حقّ عزّ و علا ، زيرا كى صحّت نبوّت بر وحدانيّت صانع موقوف نيست ، بس اثبات اين مسأله بقول رسول عليه السّلم توان كرد ، و عقل جائز نمىدارذ وحدانيّت صانع ، و عدم وحدانيّتش ، بل كى عقل حكم مىكند كى وحدانيّت صانع واجبسب ، و كثرت عددش ممتنع . بس مسألهء وحدت صانع
( 1 ) - امتثال - م .
( 2 ) - اثبات - م - ط - ه .
( 3 ) - با آن متساويست به نسبت - م .
( 4 ) - و جون - اصل ، وجود - ط - وجوه - ه .
( 5 ) - بهر - اصل .