درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ١٥٥
اصل سوّم از فصل سوّم در تقسيم علوم حكمىّ و دينىّ بأقسام ايشان
ساعت ، و امثال آن . و علم اكر متحرّكه « ( و علم اوزان ) » - و موازين ، و علم زيجات - و تقاويم ، و علم نقل مياه ، و امّا اصول علم طبيعىّ هشت صنف بوذ :
اوّل معرفت مبادى متغيّرات ، جون زمان - و مكان ، و حركت - و سكون ، و نهايت - و لا نهايت ، - و غير آن . و آن را سماع طبيعىّ گويند .
و دوّم معرفت اجسام بسيطه - و مركّبه ، و احكام بسايط علوىّ و سفلىّ ، و آن را سما و عالم گويند .
و سيّم معرفت اركان - و عناصر ، و تبدّل صور بر مادّهء مشتركه « 1 »
.
و آن را علم كون - و فساد گويند « 2 »
.
و جهارم معرفت اسباب - و علل حدوث حوادث هوائىّ - و ارضىّ مانند : رعد - و برق ، و صاعقه - و باران - و برف - و زلزله - و آنج بذان « [ ماند ] » و آن را آثار علوىّ خوانند .
و بنجم معرفت مركّبات - و كيفيّت تركيب آن ، و آن را علم معادن خوانند .
و ششم معرفت اجسام ناميه ، و نفوس - و قوى آن ، و آن را علم نبات خوانند .
و هفتم معرفت احوال اجسام متحرّكه به حركت ارادىّ ، و مبادى حركات ، و احكام نفوس - و قوى آن ، و آن را علم حيوان خوانند - و هشتم معرفت احوال نفس ناطقهء « ( انسانىّ ) » و جگونگى تدبير - و تصرّف او در بدن - و غير بدن ، و آن را علم نفس خوانند .
و فروع علم طبيعى نيز بسيار بوذ مانند : علم طبّ و علم احكام نجوم ، و علم فلاحت ، و غير آن ، - جون : علم فراست - كى استدلال است از خلق بر خلق ، و علم تعبير ، و علم كيميا ، و علم طلسمات - كى
( 1 ) - مشترك - ط .
( 2 ) - خوانند - م .