درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ١٥٤

اصل سوّم از فصل سوّم در تقسيم علوم حكمىّ و دينىّ بأقسام ايشان

كى بعضى از آن بمثابت اصول باشند . و بعضى بمنزلت فروع .

امّا اصول علم اوّل دو فنّ بوذ .

يكى معرفت آله سبحانه « [ و تعالى ] » و مقرّبان حضرت او - كى بفرمان او عزّ و علا مبادى - و اسباب ديگر موجودات شده‌اند ، جون :

عقول - و نفوس - و احكام افعال ايشان . و آن را علم الهى خوانند .

« [ و ] » دوّم معرفت امور كلّىّ - كى احوال موجودات باشند از آن روى - كى موجودند ، جون : وحدت - و كثرت ، و وجوب - و امكان ، و حدوث - و قدم ، - و غير آن . و آن را فلسفهء اولى خوانند . و فروع آن جند نوع بوذ ، جون : معرفت نبوّت ، و امامت ، و احوال معاد ، و آنج بذان ماند ، و امّا اصول علم رياضىّ جهار نوع بوذ :

اوّل معرفت مقادير - و احكام لواحق آن ، - و آن را علم هندسه خوانند .

و دوّم معرفت اعداد - و خواصّ آن ، و آن را علم عدد خوانند .

و سوّم معرفت اختلاف اوضاع اجرام علوىّ به نسبت با يكديگر - و با اجرام سفلىّ ، و مقادير حركات ، و اجرام - و ابعاد ايشان - و آن را علم هيأت - و علم نجوم خوانند . و احكام نجوم خارج افتد ازين نوع .

و جهارم معرفت نسب « 1 »

مؤلّفه - و احوال آن ، و آن را علم تأليف خوانند . و جون در آوازها به كار دارند - باعتبار تناسب با يكديگر - و كمّيّت زمان سكنات كى در ميان آوازها افتد « [ آن را ] » علم موسيقى خوانند .

و فروع « ( علم ) » رياضىّ جند نوع بوذ ، جون : علم مناظر - و مرايا ، و علم جبر - و مقابله ، و علم جرّ اثقال « 2 »

، و علم مساحت ، - و غير آن ، جون : علم جمع - و تفريق . بهندىّ « 3 »

، و علم حيل جون : صندوق

( 1 ) - نسبت - ه .

( 2 ) - الأثقال - اصل - ط .

( 3 ) - و هيولا - م - هندى - ط .