درة التاج ( فارسى ) — الصفحة ١٤٦
اصل سوّم از فصل دوّم در آنك تحديد علم ممكن است امّا تعريف آن دشوارست
در مفردات - و نسب ، از صفاتى - كى نفس متّصف را به آن ، جنين تمييزى بيذا نكند « 1 »
احتراز كرديم ، جون تمامت صفاتى - كى مشروطست بحياة - جون : قدرت - و ارادت ، و غيرها - جون : حركت - و حرارت ، - جه اين صفات اگر جه ايجاب تميّز « 2 »
متّصف به آن از غير مىكنند ، امّا ايجاب تمييز « 3 »
او نمىكنند بين الأشياء . - و هم بذين قيد خواصّ مميّزه - و فصول - از حدّ بيرون روند ، و حدّ مطّرد ماند ، - جه ايشان افادت تميّز مىكنند نه افادت تمييز ، - جه تميّز « 4 »
فعل حىّ است - بصفت ادراك - عند تلك الخواصّ . جه صفت ادراك وجود او به شرط حيوة است ، و ايجاب او تمييز « 5 »
را به شرط متميّزات مفرده ، و نسبى در ذهن - يا در خارج ، بس نسبت تمييز به شرط او مجاز بوذ ، و اين صفت كى موجب تمييز است - و مسمّى بإدراك - او ، متناول : علم - و ظنّ - و وهم - و شكّ - و جهل مركّب - و اعتقاد مقلّد مخطى - و مصيب است .
و بأين كى گفتيم « [ كه ] » : محتمل نقيض نباشذ - غير علم بيرون رفت .
و بعضى علما ادراك را - كى شامل همه است تقسيمى مىكنند كى تمامت اقسام از آنجا بيرون مىآيذ ، و تعريف همه از آن معلوم مىشوذ برين وجه - كى : متعلّق ادراك : يا محتمل نقيض باشذ - بوجهى - خواه در نفس امر باشذ اين احتمال ، و خواه عند الذّاكر « 6 »
بتقدير « 7 »
او - يا بتشكيك مشكّك . يا محتمل نقيض نباشذ - بهيج وجه از وجوه سهگانه ، و اين دوّم علمست كى مرادف يقين است ، اعنى اعتقادى جازم ، مطابق ، ثابت ، - جه انتفاء احتمال نقيض در نفس امر - مستلزم مطابقه است ، و عند الذّاكر
( 1 ) - چيز تميزى بيدا نكنند - ط - چيزى تميزى الخ - ه .
( 2 ) - تمييز - م .
( 3 ) - تميز - م .
( 4 ) - تمييز - ظ .
( 5 ) - تميز - ط .
( 6 ) - النداكر - اصل - المدرك - ط .
( 7 ) - بنقد - م .