در آستانه قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٥٣

در زمان خليفه ابو بكر

همانطور كه ملاحظه مىشود در اينجا مسألهء تاريخ گردآورى قرآن بوسيله زيد بن ثابت روشن نيست دربارهء تاريخ اين كار نيز شكى وجود دارد :

يعنى وقتى زيد به كار پرداخت 15 ماه به مرگ ابو بكر مانده بود . بنابراين بيشتر قابل قبول است كه اوراق در عهد عمر پايان يافته باشد . ولى مطلب بدينجا پايان نمىپذيرد . تشكيل مصحف در موقعيتى كه عمر را به وحشت انداخت ، چه تأثيرى مىتوانست داشته باشد ؟ منطقا جامعه به مجموعهء وحيى احتياج داشت كه مورد قبول همه واقع شده و همه آن را پذيرفته باشند .

آيا چنين چيزى بود ؟ هرگز ، زيرا اوراقى كه مصحف را تشكيل مىداد ملك شخصى ابو بكر و عمر بود نه ملك خليفهء رهبر جامعه « 35 » بطور كلى مسأله بدين مىماند كه خليفهء اول و جانشين او ، مشكل فقدان يك مجموعهء كامل وحى را احساس كرده و به يكى از كاتبان وحى كه باوفاتر از همه بود و سابقا نيز بوسيله محمد ( ص ) به اين كار گماشته شده بود مأموريت مىدهند كه مجموعه‌اى از وحى را براى ايشان تهيهء نمايد . در اينجا مىتوانيم از خود بپرسيم كه آيا ابتكار عمر خواه به موافقت و تأييد ابو بكر رسيده باشد و يا نه - علت ديگرى نداشته است ؟ مثلا ميل شخصى او به داشتن يك مصحف

كازانوا مراجعه شود . روايتهاى جمع‌آورى آيات به صورت يك مجلد ، از هفت طريق نقل شده است . اينها بطور كلى مىگويند : « ابو بكر كسى است كه دربارهء آنچه مربوط به مجلدات ( قرآن ) انجام شده حداكثر شايستگى را دارد . زيرا او نخستين كسى است كه گردآورى كرده ، آنچه را كه ميان دو جلد ( بين اللوحين ) قرار دارد . » ( ابن ابى داود : 5 . ) ( 35 ) اين مطلب به اين حقيقت تأييد شده است كه وقتى خليفهء سوم عثمان به دومين گردآورى مىپردازد ، پس از انجام كار ، اين اوراق ( صحف ) به حفصه دختر عمو عودت داده مىشود . ر ك . ابن ابى داود 9 . ( با وجود اينها ، كار ابو بكر از روى احتياط بود . كارى بود كه براى آينده انجام شد تا در آينده نسخه‌اى هم از آنها وجود داشته باشد . م )