تمثيلات قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٧١

3 - برانگيختن قواى حسى در جهت اقناع عقلى

- از خودتان مِنْ أَنْفُسِكُمْ - بردگان خودتان . . . مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ - از روزىهائى كه بشما داديم . . . فِي ما رَزَقْناكُمْ - همانطور كه خودتان از بيم داريد كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ و در نهايت براى اقناع عقلى ، و تأكيد بر دقّت هر چه بيشتر بر مضمون اين مثال ، عقلها را مورد خطاب قرار داده و فرموده است : كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ « 1 » اين قيّم در توضيح اين مثال مىگويد :

« اين مثال ، برهانى است كه خداى سبحان به وسيله آن بر عليه مشركين اقامه حجّت و دليل نموده است ، چرا كه آنها بندگان و مخلوقات الهى را به عنوان شريك او برگزيده بودند ، امّا خداوند دليلى براى آنها اقامه نموده كه درستى آن را به وضوح در وجود خويش در مىيابند و براى درك حقيقت آن نيازى به مراجعه به ديگران ندارد ، و روشن است كه بليغ‌ترين احتجاجات آن است كه از وجود خود انسان دليلى برايش ارائه گردد ، و او را به وسيلهء خويش و بدانچه خود به آن اقرار داشته و برايش آشكار و روشن است ، محكوم نمايند . » « 2 »

2 - قرآن كريم در توصيف بهشت و نعمتهاى روحپرور آن ، از تعابير و توصيفاتى مليح و دلنواز بهره جسته ، و دورنمايى از مواهب بىنظير آن را در قالب تصاويرى زنده و محسوس به زيبايى تمام در پيش روى انسان نهاده به گونه‌اى كه صفاى منظر آن دلرباست و هر خواننده‌اى را تحت تأثير قرار داده و شوق و رغبت زايد الوصفى را در دست يازيدن به اين نعمتهاى متنوّع و نامحدود در دلها مىپروراند .

آرى ، از آنجا كه طبع تنوّع طلب انسان خواهان انواع گوناگون نعمتها است و در ميان

( 1 ) . ضرب الأمثال فى القرآن ، ص 88 و 89 . ( 2 ) . الأمثال فى القرآن الكريم ، ص 201 .