تمثيلات قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٠

اقسام مثل

إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعامُ حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها ، أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ . « 1 »

بدين ترتيب معلوم مىشود كه تمثيلات قرآنى ، يا از نوع تمثيلات داستانى مىباشند و يا از قبيل تمثيلات طبيعى ، امّا تمثيلات رمزى تنها نزد « اهل تأويل » معتبر است و بس . « 2 »

همچنين تمثيلات را از جنبهء صراحت و عدم صراحت به دو نوع : « مثال صريح » و « مثال كامن » تقسيم نموده‌اند و گفته‌اند : « 3 » 1 - مثال صريح : تمثيلى را گويند كه در آن صراحتا به لفظ « مثل » اشاره گرديده است .

2 - مثال كامن : و آن تمثيلى است كه واژه « مثل » در آن تصريح نگرديده است .

يكى ديگر از اقسام مثل « مثل سائر » است و آن عبارتست از اينكه : يك جملهء مختصر به نثر يا نظم ، مشتمل بر پندى يا دستورى يا قاعدهء اخلاقى كه مورد تمثّل خاص يا عام شود و از فرط سادگى و روانى و كمال ايجاز ، همگان به آن استشهاد نمايند . و اين قسم مثل را « ضرب المثل » نيز گويند . « 4 »

( 1 ) . يونس / 24 : « مثل زندگى دنيا ، همانند آبى است كه از آسمان نازل كرده ايم ، كه در پى آن ، گياهان ( گوناگون ) زمين - كه مردم و چهارپايان از آن مىخورند - مى رويد ، تا زمانى كه زمين زيبائى خود را يافته و آراسته مىگردد و اهل آن مطمئن مىشوند كه مىتوانند از آن بهره مند گردند ( ناگهان ) فرمان ما شب هنگام يا در روز ( براى نابودى آن ) فرا مى رسد ، و آنچنان آن را درو مىكنيم كه گوئى هرگز ( چنين كشتزارى ) نبوده است . اين گونه ، آيات خود را براى گروهى كه مىانديشند شرح مىدهيم ! ( 2 ) . الامثال فى القرآن الكريم ، جعفر سبحانى ، ص 19 و 20 . ( 3 ) . بنگريد به : البرهان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 117 . و الاتقان فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 413 و اساليب البيان فى القرآن ، ص 651 . ( 4 ) . امثال قرآن ، على اصغر حكمت ، ص 48 .