تاريخ و علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٥١

مورد پانزدهم

آن حضرت كه بعد از اين زنها يعنى اين نه زن كه در ازدواج تواند با زن ديگرى ازدواج مكن بنابر اين معناى آيه اين است كه : زايد بر نه زن بر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) جايز نيست همانطور كه معروفست ، نظير حرمت بيش از چهار زن نسبت به افراد امت آن حضرت ، ليكن اين معنا خلاف ظاهر آيهء شريفه است و چنانچه دقت و تأمل در ظاهر آن شود مطلب و مدعى روشن خواهد شد .

با توجه به مطالب فوق معناى اين دو آيه اين است كه : از زنهاى ششگانه به هر تعداد كه باشد براى پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) جايز است و اما ازدواج با غير آنها جايز نيست - حتى به نحو تبديل - به اينكه يكى از زنهاى ششگانه را تبديل به غير آنان بنمايد چنانچه در روايات آمده است ، كه اينك يك روايت را از باب مثال ذكر مىكنيم :

مرحوم سيد هاشم بحرانى با سند صحيح از حلبى نقل مىكند كه از امام صادق ( عليه السلام ) پرسيدم معناى آيه « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنا لَكَ أَزْواجَكَ » چيست و چه تعداد زن براى آن حضرت جايز و حلال است ؟ فرمود : هر مقدار بخواهد . عرض كردم پس آيهء « لا يَحِلُّ لَكَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ وَ لا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْواجٍ . . . » چه معنا دارد ، تا جايى كه آن حضرت فرمود : پس هر گاه چنين باشد كه مىگويند لازم مىآيد كه آنچه بر ما حلال است و مىتوانيم تبديل كنيم بر پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) حلال نباشد « 1 » . . .

در اين مورد اخبار ديگرى نيز ديده مىشود كه احتياج به ذكر آنها نيست و بعلاوه در بعضى از اين اخبار آمده كه مقصود از زنهاى ممنوعه در اين آيه همان محارم آن حضرت است كه در سورهء نساء ذكر شده مانند مادر و دختر و امثال آنها از زنهايى كه براى پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) محرمند ولى اين قبيل روايات هر گاه ظاهر آنها اراده شود قطعا با ظهور آيه تنافى دارد و شايد ما نتوانيم مطالبى را كه به امام ( عليه السلام ) نسبت داده‌اند درك كنيم چنانچه مرحوم فيض در كتاب تفسير صافى در تفسير آيه فرموده : اين اخبار چنان است كه مىبينى - يعنى نمىشود ظاهر آن را اخذ كنيم - سپس فرموده : خداوند فهم آنها را به ما روزى فرمايد « 2 » .

و از عايشه نقل شده : پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) رحلت نفرموده تا اينكه خداوند هر

( 1 ) البرهان ، ج 3 ، ص 331 . ( 2 ) تفسير صافى ج 4 ، ص 198 .