تاريخ و علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٥

مورد هشتم

مال او به زوجه‌اش تا يك سال نفقه مىدادند و پس از آن بدون ارث از خانه شوهر خارج مىشد ولى آيه ربع و ثمن ( يك چهارم و يك هشتم ) آن را نسخ كرد به زوجه از ارث خودش نفقه داده مىشود « 1 » .

بنابر اين ، نسخ آيه ثابت ، و اجماع و روايات بر آن شاهد است و شايد وضوح نسخ باعث شده كه آية اللّه خوئى آن را در بخش ناسخ و منسوخ خود نياورده است زيرا ايشان در اول بحث مىنويسد : ما آيه‌هايى را كه در نسخ و يا عدم نسخ آن اشكال و يا غموضت باشد مورد بحث قرار داديم « 2 » .

به هر حال نسخ آيهء شريفه ثابت است و در آن خلافى ديده نمىشود ، جز شافعى بنا به نقل تفسير جلالين كه سيوطى در آن مىنويسد : سكناى زن ، در نزد شافعى ، ثابت ، و نسخ نشده است .

مورد هشتم

مورد هشتم

آيه شريفه : « . . . وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ » « 3 » : آنچه در دل داريد چه آشكار كنيد و چه مخفى ، خداوند آن را به حساب شما مىآورد .

سيوطى در اتقان مىنويسد : اين آيهء شريفه با آيه « لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها » « 4 » نسخ شده است : يعنى خداوند هيچ كسى را تكليف نمىكند مگر به قدر توانائيش « 5 » .

و عتائقى مىنويسد : وقتى كه آيهء اول نازل شد ، بر مردم سخت آمد پس آيهء دوم نازل شد كه جملهء « او تخفوه » را نسخ نمود « 6 » .

ليكن عتائقى اين آيه شريفه را در شمار آيات منسوخى كه از على ( عليه السلام ) نقل كرده نياورده است . و آية اللّه خوئى نيز جزء منسوخات نياورده‌اند و جهت آن شايد اين باشد كه آيه در نظر ايشان منسوخ نشده باشد ، و شيخ زرقانى در مناهل العرفان مىنويسد : آنچه به نظر مىرسد اينكه آيهء دوم مخصص آيه اول است نه ناسخ آن « 7 » .

زيرا برگشت دو آيه به اين است كه خداى تعالى بندگان خود را مكلف نمىكند مگر

( 1 ) تفسير برهان ج 1 ، ص 232 . ( 2 ) تفسير البيان ، ص 197 . ( 3 ) سورهء بقره ، آيه 284 . ( 4 ) سورهء بقره ، آيه 286 . ( 5 ) الاتقان ، ج 2 ، نوع 47 ، ص 23 . ( 6 ) ناسخ و منسوخ ، عتائقى ، ص 38 . ( 7 ) مناهل العرفان ، ج 2 ، ص 158 .