تاريخ و علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ١٠٢
سه احتمال مساوى در آيه
تو در فراگيرى آيات ، عجله نكن و پس از قرائت ما ، قرائت كن و مطمئن باش چيزى از تو فوت نخواهد شد و ما عهده‌دار حفظ تو هستيم . . . « 1 » .
2 - « وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً » « 2 » : در قرائت قرآن عجله نكن تا وحى آن به تو برسد ( و يا وحى آن به آخر برسد ) و بگو : پروردگارا علم مرا زياد فرما .
سه احتمال مساوى در آيه
سه احتمال مساوى در آيه
سيد بحرانى در تفسير برهان از قمى نقل مىكند كه رسول خدا قبل از اين آيهء شريفه هر وقت آيه‌اى نازل مىشد قبل از فراغت جبرئيل ، به قرائت آن عجله مىكرد پس آيه « وَ لا تَعْجَلْ . . . »
نازل شد ، يعنى اى پيغمبر ما ، قبل از فراغت جبرئيل از آيه و يا آيات ، آنها را قرائت نكن « 3 » .
سيوطى در الدر المنثور ، اين معنا را از ابن ابى حاتم و او هم از سدى نقل مىكند الا اينكه ايشان جمله‌اى را اضافه مىكند كه : پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) از ترس نسيان دست به چنين كارى مىزدند « 4 » .
و در مجمع البيان اين وجه را يكى از اقسام ثلاثة قرار داده است « 5 » .
2 - دوم از معانى ثلاثه بر حسب نقل صاحب مجمع البيان ، اينكه : خداى تعالى دستور مىدهد كه تو قرآن را قبل از آنكه معانى آن برايت روشن شود براى اصحاب قرائت نكن ، تا معانى آن روشن شود و اين معنا از مجاهد و قتاده و عطيه و ابى مسلم نيز نقل شده است « 5 » .
3 - سوم از معانى سه گانه اينكه خداى تعالى پيغمبر خود را از قرائت قرآن نهى مىكند قبل از آنكه وحى به آن حضرت برسد ؛ پس گويا پيغمبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله ) از قرآن اطلاع داشته ولى قبل از وحى و نزول تدريجى مأمور به قرائت براى ديگران نبوده است و روايتى كه در كتب احاديث ديده مىشود كه خداى تعالى تمام علوم قرآنى را به پيغمبرش اعطا كرده بود ولى مأمور به قرائت نبوده است ، شاهد بر اين معنى است .
اما اين معنى گر چه از جهاتى مطابق با ظاهر آيه است ليكن با كلمه « يُقْضى إِلَيْكَ » مناسب نيست زيرا معناى « يُقْضى إِلَيْكَ » اين است كه تمام مطلب را به او رسانيده باشد نه اصل و اول آن را ، چنانچه در لغت ديده مىشود : « قضى اليه ، اى : انهاه » يعنى مطلب را تا نهايت رسانيد .
( 1 ) تفسير الكشاف ، ج 4 ، ص 661 . ( 2 ) سوره طه آيهء 114 . ( 3 ) البرهان ، ج 3 ، ص 45 . ( 4 ) الدر المنثور ، ج 4 ، ص 309 ( 5 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 32 .