ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٨٧

سوّم : افعال مقاربه

الف اطلاق جملهء خبر .

مثل كاد بنا بر قول اصح ، فعل كرب است و حذف أن در خبر آن فعلى كه به معناى شروع است ( مانند أنشأ ) واجب است .

169

كانشأ السّائق يحدو و طفق * كذا جعلت و اخذت و علق

حرف جرّ و قول محذوف مجرور متعلق به عامل مقدّر خبر براى مبتداى محذوف ، از افعال قلوب ، اسم ، فعل و فاعل جمله محلا منصوب خبر انشأ عاطفه به انشأ ، جار و مجرور متعلق به محذوف خبر مقدم ، لفظ جعلت مبتداى مؤخر ، عاطفه ، عطف به جعلت ، عاطفه ، عطف به جعلت .

ان مانند قول شماست كه مىگوئيد : أنشاء السّائق يحدو ( شروع كرد راننده حداء مىخواند ) و مانند طفق السّائق يحدو . مانند انشأ ، جعلت و اخذت و علق است .

170

و استعملوا مضارعا لأوشكا * و كاد لا غير و زادوا موشكا

استيناف ، فعل و فاعل ، مفعول‌به ، متعلّق به استعملوا ، عاطفه ، عطف به اوشك ، عاطفه ، مبنى بر ضم مقطوع از اضافه محلا مجرور عطف به اوشك ، عاطفه ، فعل و فاعل ، مفعول‌به .

استعمال كرده‌اند عربها ، فعل مضارع را براى اوشك و كاد و نه غير آن دو و اضافه بر مضارع ، اسم فاعل موشك را زياد كرده‌اند ( يعنى كاد فقط مضارع دارد ولى اوشك ، هم مضارع و هم اسم فاعل دارد ) .

171

بعد عسى اخلولق اوشك قد يرد * غنى بان يفعل عن ثان فقد

مضاف و مضاف اليه منصوب ظرف متعلق به يرد ، دو فعل بعدى عطف به عسى به حذف عاطف ، حرف تحقيق ، فعل ، فاعل ، متعلق به غنى ، متعلق به غنى ماضى مجهول و نائب فاعل جمله محلا مجرور صفت ثان .

بعد از هريك از سه فعل عسى ، اخلولق ، و أوشك ، گاهى وارد مىشود غناى از خبرى