ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٨٥

سوّم : افعال مقاربه

حرف هستند . براى عمل ماء شبيه به ليس شرايطى است كه در ترجمهء اشعار گذشت .

اگر معمول خبر ماء شبيه به ليس در غير صورتى كه ظرف و جار و مجرور هست ، بر اسم آن مقدّم شود ، عمل آن باطل مىشود .

اگر اسمى به وسيلهء لكن و بل بعد از خبر ماء شبيه به ليس عطف شود ، رفع آن واجب است ، مانند « ما زيد قائما لكن ( هو ) قائد » .

گاهى باء جارهء زائده بر خبر ماء ، ليس ، لا و كان منفى داخل مىشود و آن را جرّ مىدهد .

عمل لات اختصاص به امثال حين ، السّاعة و الأوان داشته و حذف اسم آن بسيار است . كلمهء لات مركّب از لاء نافيه و تاء تأنيث مفتوحه است .

سوّم : افعال مقاربه

سوّم : افعال مقاربه

164

ككان كاد و عسى لكن ندر * غير مضارع لهذين خبر

متعلق به عامل مقدّر خبر مقدّم ، لفظ كاد مبتداى مؤخر ، عاطفه ، عطف به كاد ، حرف استدراك ، فعل ماضى ، مضاف و مضاف اليه فاعل ، متعلق به خبر ، حال براى فاعل ندر . سكون آن بنا بر لغت ربيعه است .

مانند كان است ، كاد و عسى ولى كم است غير از فعل مضارع كه براى اين دو فعل خبر واقع شود . ( يعنى خبر اين دو غالبا فعل مضارع است ) .

165

و كونه بدون ان بعد عسى * نزر و كاد الامر فيه عكسا

عاطفه ، مضاف و مضاف اليه ، ضمير مضاف اليه اسم كون خبر كون محذوف است ، جار و مجرور متعلق به خبر محذوف كون ، لفظ أن مضاف اليه ، مضاف اليه ظرف مكان متعلق به خبر محذوف كون ، لفظ عسى مضاف اليه ، خبر مبتدا ، عاطفه ، لفظ كاد مبتداى اول ، مبتداى دوم ، متعلق به عكس ، ماضى مجهول و نائب فاعل و الف اطلاق جملهء فعليه خبر براى مبتداى دوم و جمله مبتداى دوم با خبرش خبر براى مبتداى اول .