ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٧٩

اوّل : افعال ناقصه

عاطفه ، موصول اسمى مبتداء ، مضاف و مضاف اليه ظرف متعلّق به عامل مقدّر صلهء موصول ، خبر ، استيناف ، مبتداء ، متعلّق به قفى ، ليس و زال عطف به فتىء به حذف عاطف ، حال براى ضمير در قفى ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله خبر مبتدا .

و آن فعلى كه غير از فعل تامّ است ( كه فاعل مىگيرد و نه اسم و خبر ) ، فعل ناقص است .

ناقص بودن در سه فعل فتىء ، ليس و زال هميشه متابعت شده است ( يعنى اين سه فعل هيچ گاه تامّه به كار نمىروند .

152

و لا يلي العامل معمول الخبر * الّا اذا ظرفا اتى او حرف جرّ

استيناف ، مضارع منفى ، مفعول‌به ، مضاف و مضاف اليه فاعل ، استثناء ، ظرفيهء شرطيه ، حال براى ضمير در أتى ، فعل و فاعل ، عاطفه ، مضاف و مضاف اليه عطف به ظرفا .

جملهء اتى محلا مضاف اليه اذا و فعل شرط . جواى شرط به قرينهء ماقبل محذوف است ( فانّه يليه ) . مجموع جملهء اذاى شرطيه مستثنى براى مستثنى منه محذوف ( عموم الأوقات ) .

به عقب درنمىآيد معمول خبر ، عامل ( يعنى فعل ناقص ) را ، مگر در وقتى كه بيايد آن معمول خبر به صورت ظرف و يا حرف جرّ ( جار و مجرور ) ، مانند « كان يوم الجمعه زيد صائما » كه در آن يوم الجمعه معمول صائما كه خبر كان است ، مىباشد و بر اسم مقدّم شده و بعد از عامل يعنى كان واقع شده است .

153

و مضمر الشّان اسما انو ان وقع * موهم ما استبان انّه امتنع

استيناف ، مضاف و مضاف اليه مفعول مقدّم انو ، حال براى مضمر ، فعل امر و فاعل ، حرف شرط ، فعل ماضى محلّا مجزوم فعل شرط ، مضاف فاعل ، موصول اسمى مضاف اليه ، فعل ، حرف مشبّهة بالفعل ، ضمير بارز متّصل ( اسم آن ، فعل و فاعل جمله خبر ، أنّ با مابعد تأويل به مصدر رفته فاعل استبان و جملهء استبان صلهء ماى موصول .

در تقدير بگير ضمير شأن مستترى را ( در كان ) به عنوان اسم آن ، اگر اتّفاق بيفتد ( كلامى كه ) موهم چيزى است كه ظاهر كرده كه همانا آن چيز ممنوع است ( يعنى اگر ديديد در ظاهر