ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٣

[ باب ] ادغام

را دارد ) و شبه آن ( مثل اجلل ) ، فكّ ادغام به نقلى از عرب پس قبول شده است .

994

و حيى افكك و ادّغم دون حذر * كذاك نحو تتجلّى و استتر

عاطفه ، لفظ آن مفعول مقدم ، فعل امر و فاعل ، عاطفه ، فعل امر و فاعل عطف به قبل ، ظرف متعلق به محذوف حال براى الفكّ و الادغام كه از دو فعل امر فهميده مىشود ، مضاف اليه ، خبر مقدم ، كاف خطاب ، مبتداى مؤخّر ، لفظ آن مضاف اليه ، لفظ آن عطف به لفظ مضاف اليه .

و حيى را فكّ و يا ادغام كن بدون خوف . همچنين است مثل تتجلّى و استتر ( كه در آن دو وجه جايز است ) .

995

و ما بتائين ابتدى قد يقتصر * فيه على تاكتبيّن العبر

استيناف ، موصول مبتدا ، متعلق به مابعد ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله صله ، حرف تقليل ، مضارع مجهول ، جار و مجرور نايب فاعل ، متعلق به مضارع ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن الخ ، فعل مضارع ، فاعل جمله مقول قول محذوف .

آن فعل مضارعى كه با دو تاء ، آغاز شده است ، گاهى اكتفاء مىشود در آن ، به يك تاء ( و تاء ديگر حذف مىشود ) مثل تبيّن العبر ( آشكار مىشود پندها ) .

996

و فكّ حيث مدغم فيه سكن * لكونه بمضمر الرّفع اقترن

استيناف ، فعل امر و فاعل ، ظرف مكان متعلق به امر ، مبتدا ، نايب فاعل مدغم ، فعل و فاعل جمله خبر و جملهء مبتدا و خبر مضاف اليه حيث ، متعلق به امر ، مضاف اليه اسم كون ، متعلق به اقترن ، مضاف اليه ، فعل و فاعل جمله خبر كان .

فكّ ادغام كن در جائى كه مدغم فيه ساكن است ، به خاطر بودن آن مدغم فيه كه با ضمير رفع همراه است ( مثال در بيت بعدى ) .