ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٩

باب ابدال

مضاف اليه ، متعلق به بقى ، دو لفظ بعدى عطف به مجرور ، حال براى فاعل ، فعل و فاعل .

به حرف طا ، حرف تاء باب افتعال را برگردان ( وقتى كه آن تاء واقع شود ) بعد از حرف مطبقى ( كه عبارتند از : ص ، ض ، ط و ظ مانند مصتفى و مصطفى ) .

در ادّان و ازدد و ادّكر ( كه تاء افتعال بعد از دال ، زاء و ذال واقع شده است ) در حالى كه تاء به حرف دال ( تبديل شده و ) باقى نمانده است ( يعنى ادتان شده است ادّان ) .

988

فا امر او مضارع من كوعد * احذف و في كعدة ذاك اطّرد

مفعول مقدم ، مضاف اليه ، عطف به امر ، حرف جرّ با مجرورش متعلق به محذوف حال براى امر و معطوف آن ، كاف اسم به معناى مثل ، لفظ آن مضاف اليه ، فعل امر و فاعل عاطفه ، متعلق به اطرد ، اسم اشاره مبتدا ، كاف خطاب ، فعل و فاعل جمله خبر .

فاء الفعل امر و يا مضارع كه از قبيل وعد ( معتلّ الفاء ) است ، حذف كن و در مثل عدة آن حذف فاء الفعل شيوع دارد .

989

و حذف همز افعل استمرّ في * مضارع و بنيتي متّصف

استيناف ، مبتدا ، مضاف اليه ، مضاف اليه ، فعل و فاعل جمله خبر ، متعلق به ماضى ، عطف به مضارع ، مضاف اليه .

حذف شدن همزهء افعل ، هميشگى است در فعل مضارع و در دو وزن صفتى آن ( يعنى اسم فاعل و اسم مفعول مانند اكرم يكرم ، مكرم مكرم ) .

990

ظلت و ظلت في ظللت استعملا * و قرن في اقررن و قرن نقلا

لفظ آن مبتدا ، عطف به قبلى ، متعلق به استعملا ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله خبر ، عاطفه ، مبتدا ، متعلق به نقل ، عطف به مبتدا ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله خبر .

ظلت و ظلت در ظللت ( كه اصل آن دو است ) استعمال شده‌اند ( يعنى در ماضى ثلاثى