ألفية ابن مالك ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٧

فصل : تصريف

متعلق به انتمى ، عاطفه ، عطف به الزّيد ، فعل و فاعل جمله خبر .

همچنين است ( از اوزان خماسى وزن ) فعلّل و فعللّ و آن اسمى كه مغاير باشد ( اوزان مذكور را ) ، به زياد و يا كم بودن ( حرفى از اصول ) منسوب است ( مانند علبط كه در اصل علابط بوده است ) .

925

و الحرف ان يلزم فاصل و الّذي * لا يلزم الزّائد مثل تا احتذي

استيناف ، مبتدا ، شرطيّه ، فعل شرط مضارع و فاعل ، جزائيه ، خبر براى مبتداى محذوف جمله جواب شرط ( فهو اصل ) و مجموع جملهء شرطيه خبر مبتدا ، عاطفه ، موصول مبتدا ، مضارع منفى و فاعل جمله صله ، خبر براى مبتداى محذوف ( ذلك مثل ) ، مضاف اليه ، لفظ آن مضاف اليه .

حرف اگر ملازم باشد ( با همهء تصاريف كلمه ) پس آن حرف ، اصل است و آن حرفى كه ملازم نمىباشد ، زائد است ، مثل حرف تاء در احتذى ( اقتداء شد ) .

926

بضمن فعل قابل الاصول في * وزن و زائد بلفظه اكتفى

متعلق به قابل ، مضاف اليه ، فعل امر و فاعل ، مفعول ، متعلق به امر ، عطف ، مبتدا ، متعلق به اكتفى نايب فاعل آن ، ماضى مجهول و جمله خبر .

به ( حروفى كه در ) ضمن فعل ( يعنى سه حرف فاء و عين و لام هستند ) ، مقابل بياور حروف اصول را در ( ساختن ) وزن كلمه و حرف زائد ( هنگام ساختن وزن در مقابل ف ، ع ، ل واقع نمىشود بلكه ) به لفظ آن ( در وزن ) اكتفا مىشود .

927

و ضاعف اللّام اذا اصل بقى * كراء جعفر و قاف فستق

عاطفه ، فعل امر و فاعل ، مفعول ، ظرفيه شرطيه ، فاعل فعل محذوف به روش تفسير جمله مضاف اليه اذا ، فعل و فاعل جملهء مفسّره ، متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ،